Στον Ιερό μας Ναό του Μεγαλομάρτυρος Αγίου Γεωργίου Λαρίσης πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 21 Μαΐου. 2020, η Εσπερινή Ομιλία του πνευματικού μας π.Νικηφόρου Κοντογιάννη με τίτλο “ΧΡΗΣΤΟΗΘΕΙΑ”, με αφορμή το βιβλίο του Αγίου Παΐσίου του Αγιορείτου “Με πόνο και αγάπη για τον σύγχρονο άνθρωπο”, όπου εξάγονται διάφορα συμπεράσματα πνευματικής ζωής, συνύπαρξης, συνεργασίας και γενικά της προσέγγισης του Θεού με σκοπό την σωτηρία, τον αγιασμό, την μίμηση του Ι.Χριστού και τέλος την θέωση του ανθρώπου δια του ενανθρωπίσαντος ΙΣ ΧΡ. Οι ομιλιες πραγματοποιούνται κάθε Πέμπτη στις 6:45μ.μ. αμέσως μετά την Ιερά Παράκληση η οποία τελείται στις 6:00μ.μ., ενώ μεταδίδονται και σε ζωντανή μετάδοση από την Ιστοσελίδα μας: www.galilea.gr/ζωντανα-2/.
Η παράκληση τελέστηκε προς τιμήν του Αγίου Νεκταρίου επισκ. Πενταπόλεως και κατά τη διάρκεια της εκτέθηκαν προς προσκύνηση και ευλογία των πιστών τα Ιερά Λείψανα του Αγίου Λουκά του Ιατρού, του Αγίου Νεκταρίου επ. Πενταπόλεως.

ΑΠΟΛΥΤΙΚΙΟΝ Ἦχος α’. Τῆς ἐρήμου πολίτης.
Σηλυβρίας τὸν γόνον καὶ Αἰγίνης τὸν ἔφορον, τὸν ἐσχάτοις χρόνοις φανέντα ἀρετῆς φίλον γνήσιον, Νεκτάριον τιμήσωμεν πιστοί, ὡς ἔνθεον θεράποντα Χριστοῦ, ἀναβλύζει γὰρ ἰάσεις παντοδαπὰς τοῖς εὐλαβῶς κραυγάζουσι. Δόξα τῷ σὲ δοξάσαντι Χριστῷ, δόξα τῷ σὲ θαυματώσαντι, δόξα τῷ ἐνεργοῦντι διὰ σοῦ πᾶσιν ἰάματα.

Ακούστε Νο 04 ΕΔΩ: 

ΘΕΜΑ 25ης ΟΜΙΛΙΑΣ:

“Η Σοφία του Θεού και η Σοφία του κόσμου“

(Με οδηγό το βιβλίο του Αγίου Παΐσίου του Αγιορείτου “Με πόνο και αγάπη για τον σύγχρονο άνθρωπο”)

Όσιος Παϊσιος ο Αγιορείτης.
“Με πόνο και αγάπη για τον σύγχρονο άνθρωπο”

Κεφάλαιο 1 – Ἡ κοσμική μόρφωση καὶ γνώση

Ἔξυπνος εἶναι ὁ ἐξαγνισμένος ἄνθρωπος

Ὅταν ὁ ἄνθρωπος δὲν τροχίζη τὸ μυαλό μὲ τὸ Θεῖο, ἀλλὰ τὸ τροχίζη μὲ τὴν πονηριά, παραδίνει τὸν ἑαυτό του στὸν διάβολο. Καλύτερα νὰ τὸ εἶχε χάσει τὸ μυαλό, γιὰ νὰ ἔχη ἐλαφρυντικά τὴν ἡμέρα τῆς Κρίσεως.
– Γέροντα, διαφέρει ἡ ἁπλότητα ἀπὸ τὴν πονηριά;
– Ναί, ὅσο ἡ ἀλεποῦ ἀπὸ τὸ τσακάλι. Τὸ τσακάλι, ἄν δή κάτι καὶ τὸ θέλη, μὲ λεβεντιά θὰ πάη νὰ τὸ πάρη. Ἐνῶ ἡ ἀλεποῦ θὰ κάνη πονηριές καὶ μετά θὰ πάη νὰ τὸ πάρη.
– Μπορεῖ, Γέροντα, νὰ θεωρῆ κανεὶς τὴν πονηριά γιὰ ἐξυπνάδα;
– Ναί, μπορεῖ, ἀλλά, ἄν ἐξετάζη τὸν ἑαυτό του, θὰ καταλάβη τί εἶναι πονηριά καὶ τί ἐξυπνάδα. Ἔχει τὸν πίνακα ἀναγνωρίσεως. Ποιά εἶναι τὰ χαρίσματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος; ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη κ.λπ.[1] Ἔχει συγγένεια μ΄ αὐτά; Ἄν δὲν συγγενεύη μ΄ αὐτά, θὰ ἔχη κάτι τὸ σατανικό, θὰ ἔχη γνωρίσματα τοῦ ταγκαλακιοῦ.
Ἔξυπνος εἶναι ὁ ἐξαγνισμένος ἄνθρωπος, ὁ καθαρισμένος ἀπὸ τὰ πάθη. Αὐτός ποὺ ἔχει ἁγιάσει καὶ τὸ μυαλό του, αὐτός εἶναι ὁ πραγματικά ἔξυπνος. Ἅμα δὲν ἁγια­σθῆ τὸ μυαλό, ἡ ἐξυπνάδα δὲν ὠφελεῖ σὲ τίποτε. Νά, οἱ δημοσιογράφοι, οἱ πολιτικοί, ἔξυπνοι εἶναι, ἀλλὰ πολλοί ἀπὸ αὐτούς, ἐπειδή δὲν ἔχουν ἁγιασμένο τὸ μυαλό τους, ἐκεῖ ποὺ λένε ἐξυπνάδες, λένε καὶ ἀνοησίες. Ἀπὸ τὴν πολλή ἐξυπνάδα λένε μεγάλες ἀνοησίες! Ἄν δὲν ἀξιοποιήση ὁ ἄνθρωπος τὸ μυαλό, τὸ ἐκμεταλλεύεται ὁ διάβολος. Ἄν δὲν ἀξιοποιήση τὴν ἐξυπνάδα γιὰ τὸ καλό, τὴν χρησιμοποιεῖ ὁ διάβολος γιὰ τὸ κακό.
– Δηλαδή, ἐπειδή δὲν ἀξιοποίησε τὴν ἐξυπνάδα, δίνει καὶ δικαίωμα στὸν διάβολο;
– Ἅμα δὲν τὴν ἀξιοποιῆ, ἤδη τὰ δικαιώματα δίνονται μόνα τους. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος δὲν ἐργάζεται πνευματικά, ἀλλοιώνει τὸ καλό καὶ κάνει ὁ ἴδιος τὸ κακό, δὲν εἶναι ὅτι ὁ διάβολος τὸ κάνει. Ἕνας λ.χ. εἶναι ἔξυπνος, ἀλλὰ δὲν τὸ δουλεύει τὸ μυαλό του καὶ τεμπελιάζει. Ὅταν δὲν χρησιμοποιῆ τὸ μυαλό του, σὲ τί τὸν ὠφελεῖ ἡ ἐξυπνάδα;
Μπορεῖ ἕνας ἄνθρωπος ποῦ εἶναι ἔξυπνος, ἀλλὰ ἔχει πάθη, νὰ ἔχη σωστή κρίση;
– Κάτ΄ ἀρχάς νὰ προσέξη νὰ μήν πιστεύη στὸ μυαλό του, γιατί, ἄν εἶναι πνευματικός ἄνθρωπος, θὰ πλανηθῆ καὶ, ἄν εἶναι κοσμικός, θὰ τρελλαθῆ. Νὰ μήν πιστεύη στὸν λογισμό του. Νὰ ρωτάη, νὰ συμβουλεύεται, νὰ ἁγιάση τὴν ἐξυπνάδα του. Καὶ γενικά ὅλα ὅσα ἔχει ὁ ἄνθρωπος, ὅλα νὰ τὰ ἁγιάζη. Ὅταν ἡ ἐξυπνάδα ἁγιασθῆ, βοηθάει νὰ ἀποκτήση κανεὶς τὴν διάκριση. Ἕνας ἔξυπνος, ἄν δὲν ἁγιασθῆ, δὲν ἔχει πνευματική διάκριση. Ἕνας πάλι ἀπὸ τὴν φύση τοῦ ἁπλός μπορεῖ ἕναν πλανεμένο νὰ τὸν πάρη γιὰ ἅγιο καὶ ἕναν θηλυπρεπῆ νὰ τὸν πάρη γιὰ εὐλαβῆ. Ἐνῶ, ὅταν ἐξαγνισθῆ ὁ ἔξυπνος, γίνεται πολύ διακριτικός.
– Γέροντα, πῶς ἐξαγνίζεται ἡ ἐξυπνάδα;
– Γιὰ νὰ ἐξαγνισθῆ, δὲν πρέπει ὁ ἄνθρωπος νὰ δέχεται τὰ τηλεγραφήματα τοῦ πονηροῦ οὔτε καὶ νὰ σκέφτεται πονηρά, ἀλλὰ νὰ ἐνεργή ὅλο μὲ καλωσύνη καὶ ἁπλότητα. Ἔτσι ἔρχεται ἡ διαύγεια ἡ πνευματική, ὁ θεῖος φωτισμός, καὶ τότε ὁ ἄνθρωπος βλέπει καρδιές ἀνθρώπων καὶ δὲν βγάζει ἀνθρώπινα συμπεράσματα.
– Γέροντα, ἡ διάκριση ἔχει σχέση μὲ τὴν γνώση;
– Ἡ διάκριση ἔρχεται ἀπὸ τὸν θεῖο φωτισμό. Ἕνας μπορεῖ νὰ διαβάζη Πατέρες, νὰ γνωρίζη σωστὰ ὁρισμένα πράγματα, νὰ ἀγωνίζεται καὶ νὰ προσεύχεται. Ἡ διάκριση ὅμως ἔρχεται μὲ τὸν θεῖο φωτισμό, ποὺ εἶναι ἄλλο πράγμα.
– Παλιά, Γέροντα, ἦταν καλύτερος ὁ κόσμος;
– Ὄχι πώς ἦταν καλύτερος, μόνον ποὺ οἱ παλαιοί ἄνθρωποι εἶχαν τὴν ἁπλότητα καὶ τὸν καλό λογισμό. Σήμερα οἱ ἄνθρωποι τὰ βλέπουν ὅλα μὲ πονηριά, γιατί τὰ μετροῦν ὅλα μόνο μὲ τὸ μυαλό. Τὸ εὐρωπαϊκό πνεῦμα πολύ κακό ἔκανε. Αὐτὸ εἶναι ποὺ σακά­τεψε τούς ἀνθρώπους. Οἱ ἄνθρωποι τώρα θὰ ἦταν σὲ πολύ καλή πνευματική κατάστα­ση, γιατί οἱ πιὸ πολλοί λίγο-πολύ εἶναι μορφωμένοι, καὶ θὰ μποροῦσες νὰ συνεννοη­θῆς. Ἀλλά τούς δίδαξαν τὴν ἀθεΐα, ὅλα αὐτὰ  τὰ σατανικά, ὅποτε τούς ἀχρήστεψαν καὶ δὲν μπορεῖς νὰ συνεννοηθῆς. Παλιά δὲν μποροῦσες νὰ συνεννοηθῆς μὲ κάποιον, ἄν δὲν εἶχε εὐλάβεια, δὲν εἶχε καὶ μόρφωση. Θυμᾶμαι, ἕνας καλόγερος μία φορά, ὅταν ἄκουσε στὴν Προηγιασμένη νὰ μνημονεύουν «Γρηγορίου, Πάπα Ρώμης»[2], νόμιζε ὅτι μνημόνευαν τὸν Πάπα τῆς Ρώμης καὶ σκανδαλίσθηκε. «Δὲν τὸ περίμενα, εἶπε. Παπι­στές γινήκατε!», καὶ σηκώθηκε καὶ ἔφυγε ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία! Νά, βλέπεις τί κάνει ἡ ἄγνοια! Ἡ ἄγνοια εἶναι φοβερό. Τὸ μεγαλύτερο κακό κάνουν αὐτοί ποὺ ἔχουν εὐλάβεια καὶ βλάβη μαζί. Χωρίς νὰ ἐξετάζουν, δημιουργοῦν προβλήματα.

Ἡ γνώση δίχως θεῖο φωτισμό εἶναι καταστροφή

Ἐὰν οἱ ἄνθρωποι τὴν ταχύτητα τοῦ μυαλοῦ τούς τὴν φρενάρανε λίγο, καὶ τὸ μυαλό τους θὰ ἦταν ξεκούραστο, ἀλλὰ καὶ ἡ θεία Χάρις θὰ τούς πλησίαζε εὔκολα. Ἡ γνώση δίχως φωτισμό εἶναι καταστροφή. Ὅταν κανεὶς κάνη πνευματική δουλειά στὸν ἑαυτό του, ὅταν ἀγωνίζεται, τότε φωτίζεται ἀπὸ τὸν Θεό. Ἔχει θεῖο φωτισμό, θεῖες ἐμπειρίες, καὶ ὄχι δικές του σκέψεις, Γι’ αὐτὸ καὶ βλέπει μακριά. Ἕνας ποὺ ἔχει μυωπία, ἀπὸ κοντά βλέπει τὰ πράγματα καλά, ἀλλὰ μακριά δὲν βλέπει. Καὶ ἕνας ποὺ δὲν ἔχει μυωπία, ἔ, τὸ πολύ-πολύ θὰ δή λίγο μακρύτερα, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ δὲν λέει τίποτε. Τὰ σωματικά μάτια εἶναι δύο, τὰ πνευματικά εἶναι πολλά.
Ὅσοι ἀπομακρύνονται ἀπὸ τὸν Χριστό, στεροῦνται τὸν θεῖο φωτισμό, γιατί ἀφήνουν τὸ προσήλιο σάν τούς ἀνόητους καὶ πηγαίνουν στὸ ἀνήλιο. Ἔτσι εἶναι ἑπόμενο νὰ εἶναι κρυολογημένοι καὶ ἀρρωστημένοι πνευματικά. Ἄν δὲν ἐξαγνισθῆ ὁ ἄνθρωπος, ἄν δὲν ἔρθη ὁ θεῖος φωτισμός, ὅσο σωστή καὶ ἄν εἶναι ἡ ἄλλη γνώση –αὐτὸ βλέπω – εἶναι ἕνας ὀρθολογισμό καὶ τίποτε παραπάνω. Καὶ ἄν λείψη ὁ θεῖος φωτισμός, καὶ αὐτὰ  ποὺ θὰ ποῦν καὶ θὰ γράψουν, δὲν θὰ βοηθήσουν. Βλέπετε τὸ Ψαλτήρι ποὺ εἶναι γραμμένο μὲ θεῖο φωτισμό, τί βαθιά νοήματα ἔχει! Μάζεψε, ἄν θέλης, ὅλους τους θεολόγους, ὅλους τους φιλολόγους, καὶ θὰ δής ὅτι ἕναν ψαλμό μὲ τέτοιο βάθος δὲν μποροῦν νὰ φτιάξουν! Ἐνῶ ὁ Δαβίδ ἦταν ἀγράμματος, ἀλλὰ βλέπεις καθαρά πῶς τὸν ὁδηγοῦσε τὸ πνεῦμα τοῦ Θεοῦ.
Καὶ ἡ Ἐκκλησία σήμερα ταλαιπωρεῖται, γιατί λείπει ὁ θεῖος φωτισμός καὶ καθέ­νας πιάνει τὰ πράγματα ὅπως θέλει. Μπαίνει καὶ τὸ ἀνθρώπινο στοιχεῖο καὶ δημιουρ­γοῦνται πάθη καὶ ἁλωνίζει μετά ὁ διάβολος. Γι’ αὐτὸ δὲν θὰ πρέπη νὰ ζητοῦν ἐξουσία οἱ ἄνθρωποι ποὺ ἐξουσιάζονται ἀπὸ τὰ πάθη τους.
– Δηλαδή, Γέροντα, πρέπει νὰ ζητοῦν ἐπίμονα τὸν θεῖο φωτισμό οἱ ἄνθρωποι;
– Ναί, γιατί ἀλλιῶς οἱ λύσεις ποὺ δίνουν εἶναι ἐνέργεια τοῦ μυαλοῦ. Δημιουργεῖται σύγχυση μετά. Συνέδρια, παρασυνέδρια… Καὶ τὸ κακό εἶναι ὅτι δὲν ἔχουν γνωρίσει προηγουμένως τὸν ἑαυτό τους. Γιατί, ὅσο ἀξίζει ἡ μία γνώση τοῦ ἑαυτοῦ μας, δὲν ἀξίζουν ὅλου του κόσμου οἱ γνώσεις. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος ἀναγνωρίζη ταπεινά τὸν ἑαυτό του, ἀναγνωρίζεται ἀπὸ τούς ἀνθρώπους. Ἄν μερικοί γνώριζαν τὸν ἑαυτό τους, θὰ ἔβλεπαν τὰ χάλια τους καὶ δὲν θὰ μιλοῦσαν καθόλου.
Μία φορά μου εἶπε κάποιος: «Δὲν ὑπάρχει κανένας Ὀρθόδοξος νὰ ἐκπροσωπήση στὸ ἐξωτερικό τὴν Ὀρθοδοξία, στὰ συνέδρια κ.λπ.». Ἔλεγε, ἔλεγε, ἔλεγε, ἔφερε τὸν ἀποκλεισμό. «Ὁ Προφήτης Ἠλίας[3], τοῦ λέω, ὅταν τὸν ρώτησε ὁ Θεός: «Τί ζητᾶς, Ἠλία, στὸ Χωρήβ;».«Ἔμεινα μόνος», ἀπάντησε. Τότε ὁ Θεὸς τοῦ εἶπε: «Ἑπτὰ χιλιάδες λαός δὲν ἔκλινε γόνυ στὸν Βάαλ». Ἑπτὰ χιλιάδες ἄνθρωποι ἦταν πιστοί, καὶ ὁ Προφήτης Ἠλίας ἔλεγε: «Ἔμεινα μόνος!», καὶ ἐσύ φέρνεις τέτοιον ἀποκλεισμό, ἐνῶ ὑπάρχουν τόσοι πιστοί!… Τί εἶναι ὁ δικός μας ὁ Παντοκράτορας; Εἶναι σάν τὸν Παντοκράτορα τοῦ τρούλλου ποὺ παρουσιάζει ρωγμές ἀπὸ τὸν σεισμό καὶ σκεφτόμαστε τί νὰ κάνουμε γιὰ νὰ τὸν κρατήσουμε, γιὰ νὰ μήν πέση, καὶ καλοῦμε τὴν Ἀρχαιολογική Ὑπηρεσία, γιὰ νὰ τὸν ὑποστυλώσουμε;». «Ἐκεῖ στὴν Ἀμερική, μοῦ λέει, δὲν ὑπάρχει κανένας». «Μά ἐγώ τόσους πιστούς γνώρισα ἄπ΄ τὴν Ἀμερική», τοῦ λέω. «Ναί, ἀλλὰ οἱ Καθολικοί, μοῦ λέει, ἐργάζονται πονηρά». «Μά οἱ Καθολικοί, τοῦ λέω, σιχάθηκαν τὸν Παπισμό καὶ ἐπιστρέ­φουν τώρα στὴν Ὀρθοδοξία. Καλά, ὅταν πῆγε ὁ Πατριάρχης Δημήτριος στὴν Ἀμερική, οἱ ἴδιοι οἱ Καθολικοί δὲν φώναζαν: «Ὁ Πατριάρχης εἶναι ἀληθινός Χριστιανός καὶ ὁ Πάπας εἶναι ἔμπορας»; Δὲν τὸ ἔλεγαν μὲ ἀγανάκτηση αὐτὸ οἱ Καθολικοί; Τί μου λές ὅτι πᾶνε μὲ πονηριά οἱ Καθολικοί νὰ εἰσχωρήσουν στὴν Ὀρθοδοξία, γιὰ νὰ τὴν ἀλλοιώσουν κ.λπ.; Ὁ Θεὸς ποῦ εἶναι; Ὁ διάβολος μπορεῖ νὰ κάνη προκοπή;».
Δυστυχῶς ὁ δυτικός ὀρθολογισμός ἔχει ἐπιδράσει καὶ σὲ ἀνατολικούς ὀρθόδοξους ἄρχοντες καὶ ἔτσι βρίσκονται σωματικά μόνον στὴν Ἀνατολική Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ, ἐνῶ ὅλο τὸ εἶναι τούς βρίσκεται στὴν Δύση ποὺ τὴν βλέπουν νὰ βασιλεύη κοσμικά. Ἐὰν ἔβλεπαν τὴν Δύση πνευματικά, μὲ τὸ φῶς τῆς Ἀνατολῆς, μὲ τὸ φῶς τοῦ Χριστοῦ, τότε θὰ ἔβλεπαν τὸ πνευματικό ἡλιοβασίλεμα τῆς Δύσης, ποὺ χάνει σιγά-σιγὰ τὸ φῶς τοῦ νοητοῦ Ἡλίου, τοῦ Χριστοῦ, καὶ προχωρεῖ γιὰ τὸ βαθύ σκοτάδι. Μαζεύονται καὶ συνεδριάζουν[4] καὶ κάνουν συζητήσεις ἀτέλειωτες γιὰ πράγματα ποὺ δὲν χωράει συζήτηση, ποὺ οὔτε οἱ Ἅγιοι Πατέρες συζήτησαν ἐδῶ καὶ τόσα χρόνια. Ὅλες αὐτές οἱ ἐνέργειες εἶναι τοῦ πονηροῦ, γιὰ νὰ ζαλίζουν καὶ νὰ σκανδαλίζουν τούς πιστούς καὶ νὰ τούς σπρώχνουν ἄλλους στὴν αἵρεση καὶ ἄλλους σὲ σχίσματα, καὶ νὰ κερδίζη ἔδαφος ὁ διάβολος. Πά, πά… βασανίζουν καὶ μπερδεύουν τὸν κόσμο αὐτοί οἱ ἄνθρωποι!
Καὶ ὅλα αὐτὰ  ἀπὸ ποῦ ξεκινοῦν; Δὲν κάνει κανεὶς δουλειά πνευματική, ἔχει τὸν λογισμό ὅτι εἶναι πνευματικός ἄνθρωπος καὶ λέει μετά ἀνοησίες. Ἕνα παιδί μὲ τὴν φυσική καθαρότητα τοῦ νοῦ καὶ μὲ τὴν λίγη γνώση ποὺ ἔχει, θὰ σοῦ πῆ σωστὰ πράγματα. Ἀντίθετα ἕνας μὲ μεγάλη μόρφωση, μὲ τὸ μυαλό τοῦ καπνισμένο ἀπὸ τὴν δαιμονική ἐπήρεια ποὺ ἔχει λάβει, σοῦ λέει τὰ πιὸ βλάσφημα πράγματα.
Ὅποιος τροχάει συνέχεια μὲ γνώσεις τὸ μυαλό του καὶ ζῆ ἀπομακρυσμένος ἀπὸ τὸν Θεό, τὸ κάνει τελικά δίκοπο, καὶ μὲ τὸ ἕνα μέρος σφάζεται σιγά-σιγὰ  ὁ ἴδιος καὶ μὲ τὸ ἄλλο κόβει ἀνθρώπους μὲ τὶς ἀπόλυτες ἀνθρώπινες ἐγκεφαλικές λύσεις του. Ἡ ἀνθρώπινη γνώση, ὅταν ἁγιασθῆ, γίνη θεία, τότε βοηθάει. Διαφορετικὰ εἶναι ἀνθρώπινη ἀντιμετώπιση, μυαλό, κοσμική λογική. Τὸ σκέτο μυαλό εἶναι μπαστούνι σιδερένιο, δίχως μαγνήτη, ποὺ χτυπάει τὰ μέταλλα, γιὰ νὰ κολλήσουν, καὶ αὐτὰ  τσαλακώνονται καὶ δὲν κολλοῦν.
Αὐτός εἶναι ὁ σημερινός κόσμος. Ὅλα τὰ πράγματα τὰ βλέπουν μὲ τὴν ξερὴ λογική. Αὐτή ἡ λογική εἶναι καταστροφή. «Ἡ γνῶσις φυσιοῖ»[5] δὲν λέει; Ἅμα δὲν ἔχη θεῖο φωτισμό κανείς, ἡ γνώση εἶναι ἄχρηστη, φέρνει καταστροφή.

[1]. Βλ. Γαλ. 5, 22-23.
[2]. Ὁ Ὅσιος Γρηγόριος ὁ Διάλογος, Πάπας Ρώμης (540-604), εἶναι Ἅγιος της Ἐκκλησίας μας. Ἡ μνήμη τοῦ ἑορτάζεται στὶς 12 Μαρτίου.
[3]. Βλ. Γ΄ Βασ. 19, 13-18
[4]. Μὲ τὴν διατύπωση αὐτή ὁ Γέροντας δὲν ἐννοεῖ ὅλα τὰ συνέδρια, ἀλλὰ ἀναφέρεται σὲ συνέδρια, τὰ ὁποῖα συγκαλοῦνται γιὰ θέματα ποὺ ἔχουν ἤδη παγιωθῆ στὴν Ἐκκλησία ἤ καθορίστηκαν ἀπὸ τούς Ἁγίους Πατέρες ἤ δὲν χρειάζεται νὰ συζητηθοῦν.
[5]. Α΄ Κορ. 8, 2.