Τα άγια Θεοφάνεια  6/1/2026
Ἦχος α’.
Ἐν Ἰορδάνῃ βαπτιζομένου σου Κύριε, ἡ τῆς Τριάδος ἐφανερώθη προσκύνησις· τοῦ γάρ Γεννήτορος ἡ φωνή προσεμαρτύρει σοι, ἀγαπητόν σε Υἱόν ὀνομάζουσα· καί τό Πνεῦμα ἐν εἴδει περιστερᾶς, ἐβεβαίου τοῦ λόγου τό ἀσφαλές. Ὁ ἐπιφανείς Χριστέ ὁ Θεός, καί τόν κόσμον φωτίσας δόξα σοι.

ΤΑ ΑΓΙΑ ΘΕΟΦΑΝΕΙΑ

Σήμερα ἑορτάζουμε τή Βάπτιση τοῦ Χριστοῦ ἀπό τόν Ἅγιο Ἰωάννη τόν Πρόδρομο στόν Ἰορδάνη ποταμό, ἀλλά καί τήν  φανέρωση στόν κόσμο τῆς Ἁγίας Τριάδος. Τά Θεοφάνεια εἶναι ἡ ἀρχαιότερη, μετά τό Πάσχα, μεγάλη Δεσποτική ἑορτή. Τήν πρώτη μαρτυρία γιά τήν ἑορτή αὐτή μᾶς τήν δίνει ὁ Ἅγιος Κλήμης Ἀλεξανδρείας περί τό 200 μ.Χ. Φαίνεται πώς στήν Ἐκκλησία τῶν Ἱεροσολύμων ἀπό νωρίς ἐπικράτησε ἡ ἐορταστική ἀνάμνηση τῆς Βαπτίσεως τοῦ Χριστοῦ στόν Ἰορδάνη ποταμό, γι’αὐτό καί καθιερώθηκε ἡ βάπτιση τῶν κατηχούμενων κατά τήν ἡμέρα αὐτή τῶν Θεοφανείων. Ἐπίσης πολλοί Χριστιανοί ἔπαιρναν ἀπό τό εὐλογημένο νερό τοῦ ποταμοῦ νά ἁγιασθοῦν. Ἐξ αὐτοῦ καθιερώθηκε ὁ ἁγιασμός τῶν ὑδάτων, ὁ Μεγάλος Ἁγιασμός.
Ὁ Ἰωάννης ἐρχόμενος ἀπό τήν ἔρημο στά περίχωρα τοῦ Ἰορδάνη ποταμοῦ ἀρχίζει τό φλογερό κήρυγμα τῆς μετάνοιας, τήν ὁποία πρῶτος αὐτός εἶχε ζήσει για 30 χρόνια στήν ἕρημο κι ἔφερνε τούς ἀνθρώπους σέ συναίσθηση τῆς ἁμαρτίας τους ὥστε νά ζητούν τήν ἐπιστροφή τους στό δρόμο τοῦ Θεοῦ.«Ἔρχεται ὁ ἰσχυρότερός μου, τούς ἔλεγε, αὐτός ὑμᾶς βαπτίσει ἐν Πνεύματι Ἁγίω καί πυρί». Ὅταν τούς  ἔβλεπε ἀποφασισμένους νά ἀλλάξουν τρόπο ζωῆς, τούς ὁδηγοῦσε στά νερά τοῦ ποταμοῦ, ἐκεῖνοι ἔμπαιναν μέσα, ἐκεῖ ἐξομολογοῦντο καί ὁμολογοῦσαν τήν ἀπόφασή τους νά ξεκινήσουν μιά νέα ζωή μετανοίας. Ἔπειτα ὁ Ἰωάννης τούς βάπτιζε στά νερά τοῦ Ἰορδάνη ποταμοῦ. Τό βάπτισμα αὐτό δέν ἦταν βάπτισμα ἀφέσεως ἁμαρτιῶν, ἀλλά βάπτισμα μετανοίας, πού προετοίμαζε τούς Ἰουδαίους νά δεχθοῦν τόν Σωτῆρα. Τό κήρυγμα τῆς μετανοίας μαζί μέ τό βάπτισμα τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ ἐκεῖ στόν Ἰορδάνη, ἄγγιξαν τό λαό τοῦ Θεοῦ.Μέσα στό πλῆθος πού προσερχόταν κάποια μέρα ἔφθασε καί ὁ Ἰησοῦς, προχώρησε πρός τόν Ἰωάννη καί τοῦ ζήτησε νά βαπτισθεῖ. Ἐκεῖνος, δηλαδή ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ ὁ μόνος ἀναμάρτητος πού ἀπό ἀγάπη ἔγινε ἄνθρωπος, προσέλαβε ἀκόμη καί ὅλη τήν κατάσταση τοῦ ἁμαρτωλοῦ ἀνθρώπου. Ὁ Ἰωάννης, πού ἀπό τήν κοιλία τῆς μητέρας του τόν εἶχε ἀναγνωρίσει ὡς Μεσσία καί σκιρτοῦσε τότε ἀπό χαρά, τώρα ἄρχισε νά τρέμει ἀπό φρίκη μπροστά σ’αὐτό τό τόλμημα τοῦ Θεανθρώπου. Πῶς ὁ δοῦλος θά ἀποτολμοῦσε «νά καθάρη ἐν ὕδατι» τόν Βασιλέα τοῦ Σύμπαντος;Πῶς θά τολμοῦσε νά θέσει τήν χεῖρα του πάνω στή σκυμμένη κεφαλή τοῦ Δημιουργοῦ του γιά νά τόν βυθίσει στά ὕδατα; Μά ὁ Ἰησοῦς τόν ἐνθαρρύνει:«Ἀφες ἄρτι. Οὕτω γάρ πρέπον ἐστίν ἡμίν πληρῶσαι πᾶσαν δικαιοσύνην». Ὁ Ἰωάννης μέ ὑπακοή καί ταπείνωση προχωρεῖ νά τόν βαπτίσει. Καθαρός ἀπό κάθε ἁμαρτία ὁ Χρίστος, κατῆλθε γυμνός στόν Ἰορδάνη ποταμό, ὅπως ὅλοι οἱ ἁμαρτωλοί ἄνθρωποι καί κατά τά προλεγόμενα τῶν προφητῶν συντρίβει τήν δύναμη τοῦ Σατανᾶ πού εἶχε εἰσχωρήσει στά βάθη τοῦ νεροῦ καί ἀναδύεται νικητής. Προανήγγειλε ἔτσι τήν ἀνάστασή Του ἀλλά καί τήν ἀνόρθωση τοῦ ἀνθρώπινου γένους ἀφοῦ ἀποπλυθεῖ καί καθαριστεῖ ἀπό τήν ἀμαρτία.
Ἡ Βάπτιση τοῦ Χριστοῦ ἔγινε γιά νά φανερωθεῖ ποιός εἶναι  ὁ βαπτιζόμενος σ’ ἔναν μεγάλο ἀριθμό ἀνθρώπων πού βρίσκονταν ἐκεῖ στόν Ἰορδάνη. Ἔγινε γιά νά συστηθεῖ σ’αὐτούς ἀπό τόν Οὐράνιο Πατέρα, ὡς Υἱός Του ἀγαπητός, πού εὐαρεστεῖ κατά πάντα τό ἅγιο θέλημά Του.Ἡ σύσταση αὐτή ὑπῆρξε πρωτοφανές γεγονός  στήν ἱστορία τῆς ἀνθρωπότητος. Τό κοσμοσωτήριο λοιπόν ἔργο τοῦ Χριστοῦ ἀρχίζει μέ τήν σύσταση τοῦ Οὐρανίου Πατέρα. «Οὔτος ἔστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἔν ὦ εὐδόκησα…» ἔτσι ἀκούστηκε ἡ φωνή τοῦ Πατρός ἀπό τόν οὐρανό νά λέγει τήν ὥρα πού ὁ ἀναμάρτητος Υἱός μπῆκε στά νερά τοῦ Ἰορδάνη.Ὁ Οὐρανός ἀπευθύνεται στή γῆ. Ἡ πιό συγκλονιστική καί συγχρόνως εὐχάριστη εἴδηση. Φανερώνεται στόν κόσμο ὁ Χριστός, τό Δεύτερο Πρόσωπο τῆς Ἁγίας Τριάδος ὡς Θεός καί Μεσσίας. Κι ἐνῶ ὁ Οὐράνιος Πατέρας διακηρύσσει τήν ταυτότητα τοῦ Ἰησοῦ τοῦ Μονογενοῦς Υἰοῦ Του, τό Ἅγιον Πνεῦμα μέ τήν «ἐν εἴδει περιστερᾶς» μορφή κατέρχεται ἐπάνω στόν Ἰησοῦ καί τόν χρίει Βασιλέα, τὀν ἀναδεικνύει. Ἡ βάπτιση τοῦ Χριστοῦ ἑπομένως εἶναι ἡ φανέρωση τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ στόν κόσμο. Ὁ Χριστός μπῆκε μέσα στά νερά καί ὁ Ἰορδάνης ἐστράφη εἰς τά ὀπίσω γιατί τά νερά του δέν μπόρεσαν νά ἀντέξουν τό πῦρ τῆς Θεότητός Του, ἀνέτρεψαν δηλαδή τούς νόμους τῆς φύσης τῆς μολυσμένης ἀπό τό ἀμάρτημα τοῦ Ἀδάμ. Τά ὕδατα πού ἦταν κατοικητήρια ἀκαθάρτων πνευμάτων, μετά τήν κάθοδο σέ αὐτά τοῦ Χριστοῦ, καθίστανται φορεῖς φωτός καί καθάρσεως.
Ἰδού, λοιπόν τά Θεοφάνεια, ἡ λαμπρή τῶν Χριστιανῶν ἑορτή, ἡ ὁποία λέγεται καί Ἐπιφάνεια, διότι «ἐπεφάνη ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ ἡ σωτήριος πᾶσιν ἀνθρώποις». Τά Θεοφάνεια ἥ Φῶτα, ὅπως ὀνομάζονταν ἀπό τούς λευκούς «ἐμφωτίους» χιτῶνες τῶν βαπτιζομένων, εἶναι μετά τό Πάσχα μεγάλη Δεσποτική ἐορτή. Σήμερα, ὅπως λέγει ὁ ὑμνογράφος, μπορεῖ νά ἀσπροφορεῖ καί νά χαίρεται κάθε πλάση γιατί ὁ Θεῖος Λόγος τήν ἀνθρώπινη φύση τήν ξέπλυνε μέσα στά τρέχοντα νερά τοῦ Ἰορδάνη καί τήν καθάρισε ἀπό ὅλα τά προηγούμενα ἁμαρτήματά της καί τήν κατέστησε πάμφωτη καί πεντακάθαρη. Δικαιολογημένη λοιπόν ἡ χαρά τῶ Χριστιανῶν, «Τά σύμπαντα σήμερον ἀγαλλιάσθω». «Χριστός ἐφάνη ἐν Ἰορδάνη ἀγιᾶσαι τά ὔδατα» καί «σῶσαι τόν ἄνθρωπον»!

Πηγή: Μορφές από το Συναξάρι, Ιωάννας Κατσούλα, Εκδόσεις ΚΥΠΡΗ.