Θεία Λειτουργία – Γενέσιον του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου & Αγίου Αθανασίου του Παρίου 24/6/2023

ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΡΙΟΥ

Ἀνάμεσα στά μεγάλα πνευματικά ἀναστήματα τῶν χρόνων τῆς Τουρκοκρατίας ἦταν καί ὁ Ἅγιος Ἀθανάσιος ὁ Πάριος, ὁ ὁποῖος γεννήθηκε περί τό 1721 στό χωριό Κῶστος τῆς Πάρου. Οἱ γονεῖς του ἦσαν ἄνθρωποι θεοσεβεῖς καί φρόντισαν ὅχι μόνο γιά τήν θρησκευτική προσήλωση τοῦ Ἀθανασίοθ στήν Ὀρθοδοξία, ἀλλά καί τήν παραπέρα μόρφωσή του. Σπούδασε στή Σμύρνη, στήν περίφημη Εὐαγγελική Σχολή. Ἐδῶ γνωρίζεται μέ τόν Νικόλαο Καλλιβούρτση, τόν μετέπειτα Ἅγιο Νικόδημο τόν Ἁγιορείτη. Μέ αύτόν συνδέθηκαν στενά καί ἕγιναν συναθλητές στήν πνευματική ἐξέγερση τοῦ δουλωμένου Γένους, κυρίως στόν τομέα τῆς Παιδείας καί τῶν ἐκδόσεων, πάντοτε ὁμότροποι καί ὁμοϊδεάτες στό ἵδιο στρατόπεδο. Ἀπό τή Σμύρνη ἔρχεται στό Ἅγιο Ὅρος, ὅπου μαθητεύει στήν Ἀθωνιάδα Σχολή κοντά στόν Μεγάλο Διδάσκαλο τοῦ Γένους Εὐγένιο Βούλγαρη ἀπό τόν ὁποῖο ὁ Ἀθανάσιος διδάσκεται φιλοσοφία καί ξένες γλῶσσες. Ὁ περίφημος Ἰώσηπος Μοισιόδαξ, πού εἶχε γνωρίσει τόν Ἀθανάσιο Πάριο στήν Ἀθωνιάδα Σχολή, θαύμασε τή φιλομάθειά του καί γι’αὐτό τοῦ προτείνει νά τόν στείλει μέ δικά του ἔξοδα στήν Εὐρώπη νά σπουδάσει περισσότερο. Ὁ Ἅγιος Ἀθανάσιος εὐγενικά ἀρνήθηκε. Ἡ Εὐρώπη κατά τήν γνώμη του, δέν μποροῦσε να΄τοῦ προσφέρει τίποτε ὠφελιμότερο. Μέσα στούς Πατέρες, μέσα στήν Ἁγία Γραφή καί τήν Ἱερή Παράδοση βρῆκε τήν πνευματική του ἐπάρκεια καί πληρότητα. Κατά τόν Κωνσταντίνο Ἀμαντο ὁ Ἀθανάσιος Πάριος φοβόταν τήν ἀθεΐα καί τήν ἀσέβεια τῶν Εὐρωπαίων σοφῶν. Στή συνέχεια, ὁ Ἀθανάσιος γίνεται Καθηγητής στήν Ἀθωνιάδα Σχολή καί ἔπειτα ἀνέλαβε τήν διεύθυνση τῆς Σχολῆς τῆς Θεσσαλονίκης. Στή θέση αὐτή διέλαμψε γιά τέσσερα χρόνια. Ὅταν
η σχολή ἔκλεισε, ὁ Ἀθανάσιος Πάριος ἔρχεται στήν Κέρκυρα, ὅπου μαθητεύει γιά νά ὁλοκληρώσει τίς γνώσεις του στή φιλοσοφία, τή φυσική καί τή ρητορική κοντά στόν Νικηφόρο Θεοτόκη. Ἀπό ἐκεῖ ἔρχεται στό Μεσολόγγι στήν περίφημη Παλαμαία Σχολή, ὅπου δίδασκε ὁ παλαιός ἀπό τήν Ἀθωνιάδα συμμαθητής του, Παναγιώτης Παλαμᾶς. Ἐδῶ ὁ Ἀθανάσιος περιορίζεται σέ κηρύγματα. Ἀπό τό 1767 καί γιά 12 χρόνια ἀναλαμβάνει ἐκ νέου τή διεύθυνση τῆς Σχολῆς τῆς Θεσσαλονίκης. Αὐτήν τήν ἐποχή τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο τόν καλεῖ στήν Κωνσταντινούπολη νά ἀναλάβει τήν διδασκαλία του ἐκεῖ Σχολείου μέ τήν προοπτική νά ἀναδειχθεῖ Ἀρχιερέας. Ὁ Ἅγιος Ἀθανάσιος μέ ταπείνωση άπαντᾶ:”Τάς μέν ἀρχιερατίας τιμῶ καί προσκυνῶ, ἀλλ΄ ἐγῶ δέν εἶμαι ἄξιος…. ἄφετε μέ παρακαλῶ ἐδῶ εἰς τά πέριξ νά ὠφελῶ ὄσον δύναμαι τούς ἀδελφοῦς μου καί τό Γένος μου”.
Παρά τίς δελεαστικές προτάσεις γιά χρηματικές ἀμοιβές καί τήν ὑπόσχεση γιά Ἀρχιερατικό Θρόνο, ὁ Ἀθανάσιος προτίμησε νά εἶναι δάσκαλος φτωχός καί μέ τά λιγοστά του ἔσοδα νά ἁνακουφίζει τούς ἄλλους. Παράλληλα συγγράφει καί μέ τήν πένα του διεξάγει ἔντονο ἀντιπαπικό ἀγῶνα. Αὐτή τήν περίοδο ἀπό τόν Ἅγιο Μακάριο τόν Νοταρᾶ, παρά τήν θέλησή του χειροτονεῖται Πρεσβύτερος, καί ἀπό κοινοῦ μέ τόν Ὅσιο Νικόδημο τόν Ἁγιορείτη συνεισέφερε στήν ἔκδοση βιβλίων Ὁρθόδοξης πνευματικότητας. Ὡστόσο ἔχει ἀρχίσει νά περιοδεύει καί νά διδάσκει καί σέ ἄλλες σχολές τοῦ ὑπόδουλου Γένους, ἔχει ἤδη ἀναδειχθεῖ ἔνας ἀκαταπόνητος Ἐθναπόστολος καί Μεγάλος Διδάσκαλος τοῦ Γένους. Τά σχολεῖα πού δίδαξε ἀνεδείχθηκαν ἀξιόλογα κέντρα τῶν Ἐλληνικῶν γραμμάτων. Πολλοί μαθητές του διέπρεψαν σάν δάσκαλοι τοῦ σκλαβωμένου Γένους καί συνετέλεσαν στήν ἀναζωογόνηση καί τήν πνευματική ἀνάταση τοῦ λαοῦ. Αὐτή τήν ἐποχή ξέσπασε ἡ διένεξη τῶν κολλυβάδων καί ὁ Ἀθανάσιος συντάχθηκε στό πλευρό ἐκείνων πού περιφρονητικά ὀνομάσθηκαν “Κολλυβάδες”. Οἰκτρά συκοφαντημένοι οἱ κολλυβάδες καθαιρέθησαν καί ἐξορίσθηκαν σέ πολλά μέρη. Δέν ἔπαυσαν ὡστόσο νά ὁμολογοῦν τήν Πίστη τους. Μετά τήν καθαίρεσή του ὁ Ὅσιος Ἀθανάσιος ἔγραψε μί θαυμάσια ἀπολογία πίστεως τόσο πειστική ὥστε τό 1777 ὅχι μόνο άθωώθηκε ἀλλά καί κλήθηκε ἀπό τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο νά χειροτονηθεῖ Ἀρχιερέας, μά ὁ Ἀθανάσιος ἀρνήθηκε. Ἔτσι παραιτήθηκε ἀπό ὅλα τά ἀξιώματα καί ἐνῶ ἀπέπλευσε πρός τήν Πάρο, τό καράβι τους ὑποχρεώθηκε νά σταματήσει στήν Χίο. Στή Χίο τήν ἐποχή αὐτή βρισκόταν καί ὁ Ἄγιος Μακάριος ὁ Νοταρᾶς, ὁ ὁποῖος τόν πείθει νά ἀναλάβει νά διδάξει στή Σχολή τῆς Χίου, παρ’ ὅλη τήν κούραση ἀπό τίς μακροχρόνιες σπουδές καί τή διδασκαλία ὁ Ἀθανάσιος δέχθηκε. Ἡ Σχολή τῆς Χίου μέ τή μορφή τοῦ Ἀγίου Ἀθανασίου τοῦ Πάριου καί τή μεγάλη προσέλευση σπουδαστῶν, κατέστη κοινόν σχολεῖον τοῦ Γένους. Γιά 23 ὀλόκληρα χρόνια ὁ Ἅγιος Ἀθανάσιος διηύθυνε τή Σχολή τῆς Χίου ἐνῶ ὁ ἵδιος ζοῦσε πάμπτωχος. Μέ τόν ἐλάχιστο ὀβολό του φρόντιζε νά πλουτίζει τούς ἄλλους. Ἡ ὅλη περιουσία πού ἄφησε ἦταν ἔνα παλιό καί τριμμένο ράσο, ἔνα λυχνάρι κι ἕνα μελανοδοχεῖο. Τό 1788 σέ ἡλικία 90 ἐτῶν ἀπεχώρησε ἀπό τή Σχολή, ὅπου ἐδῶ στήν ἡσυχία του, ἐργάζεται ἀκατάπαυστα κατά τῆς φράγκικης ἐπιβουλῆς μέ τά ψευδώνυμα φῶτα τῆς Εὐρῶπης, πού ἀπειλοῦσαν τήν Ὁρθοδοξία καί τό Γένος, μέχρι πού εἰρηνικά παρέδωσε τό πνεῦμα του τήν 24ην Ἰουνίου τοῦ ἔτους 1813. Ἡ Ἐκκλησία, πού εἶδε τήν ἀγία του ζωή καί τούς ἀγῶνες του γιά τήν Ὁρθοδοξία, τόν κατέταξε στήν χορεία τῶν Ἀγίων της. Ἀναμφίβολα λοιπόν ὁ Ὅσιος Ἀθανάσιος ὁ Πάριος ὑπῆρξε ὁ φλογερός ζηλωτής τῆς Ὀρθοδόξου παραδόσεως καί αὐτός εἶναι ὁ λόγος πού τόν ἔκανε ἔναν ἀπό τούς πλέον δραστήριους ὑπέρμαχους τῆς τιμῆς τῶν Ἀγίων Νεομαρτύρων.

Πηγή: Μορφές από το Συναξάρι, Ιωάννας Κατσούλα, Εκδόσεις Κυπρή, Αθήνα, 2010.