ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΕΡΟΜΑΡΤΥΡΑ ΑΘΗΝΟΓΕΝΟΥΣ
Ἕνα ἀπὸ τὰ φοβερὰ μαρτύρια τῶν Χριστιανῶν ἦταν ἡ φυλάκιση σὲ σκοτεινὰ κελλιά, ὅπου ἡ στέρηση τοῦ φωτὸς ἦταν συχνὰ ἕνα εἶδος φοβεροῦ βασανιστηρίου. Τὸ πλέριο σκοτάδι καθιστοῦσε τὴ διαμονὴ φρικτὴ καὶ οἱ Ἅγιοι Μάρτυρες ὀμολογοῦσαν: «Ὁ τόπος εἶναι σκοτεινότερος καὶ αὐτοῦ τοῦ σκότους». Οἱ Ἅγιοι Μάρτυρες τοῦ Χριστοῦ ἔβλεπαν μὲ τὰ μάτια τῆς ψυχῆς τους, τὰ φοβερὰ σκοτάδια νὰ διαλύονται καὶ νὰ φωτίζονται ἀπὸ Φῶς οὐράνιο. «Φῶς Ἱλαρὸν» περιέλαμπε τοὺς Ἁγίους Ἀγωνιστὲς ὄχι μόνο στὶς κατασκότεινες φυλακὲς ἀλλὰ καὶ στὶς ολοσκότεινες ὑπόγειες ἐκκλησίες τους. Κατὰ τὸ ἡλιοβασίλεμα τοῦ ἀρχαίου εἰδωλολατρικοῦ κόσμου, ἀπὸ τὰ σκοτεινὰ βάθη τῆς γῆς ἀναδύεται ὁ ὕμνος «Φῶς ἱλαρὸν ἁγίας δόξης…». Ὅλοι γνωρίζουμε αὐτὸν τὸν ἑσπερινὸ ὕμνο, λίγοι ὅμως γνωρίζουν ὅτι ὁ ὕμνος αὐτὸς βγῆκε μέσα ἀπὸ τὰ κατασκότεινα βάθη τῆς γῆς, μέσα ἀπὸ τὶς Κατακόμβες τῆς ἀρχαίας Ἐκκλησίας, γραμμένος ἀπὸ τὸν Ἅγιο Μάρτυρα Ἀθηνογένη. Σήμερα στὸ Ἁγιολόγιο τῆς Ἐκκλησίας προβάλλονται δύο Ἅγιοι μὲ τὸ ὄνομα Ἀθηνογένης, στὸν ἕνα ἀναφέρονται στοιχεῖα τόσο ἀπὸ τὴ ζωὴ καὶ τὴ δράση του ὅσο καὶ ἀπὸ τὸ μαρτύριό του, ἐνῶ στὸν ἄλλο δὲν ἀναφέρεται ἀπολύτως τίποτα. Κι ὅπως σημειώνει ἕνας μελετητής, πρόκειται γιὰ τὸ ἴδιο καὶ αὐτὸ πρόσωπο, γιὰ τὸν Ἱερομάρτυρα Ἀθηνογένη τὸν Ἐπίσκοπο Πηδαχθόης, ὁ ὁποῖος ἔζησε στὰ χρόνια τοῦ Διοκλητιανοῦ. Καταγόταν ἀπὸ τὴν πόλη τῆς Σεβάστειας τῆς Καππαδοκίας ἀπὸ γονεῖς Χριστιανούς. Ἔτσι, παράλληλα μὲ τὰ Ἱερὰ γράμματα ὁ Ἀθηνογένης ἔλαβε καὶ μεγάλη μόρφωση. Ἡ μόρφωσή του, ἡ εὐλάβειά του, ὁ ἱεραποστολικὸς του ζῆλος καὶ ἡ μεγάλη του φιλανθρωπία ἔκαναν τὸν Ἀθηνογένη ἀγαπητὸ σὲ ὅλους στὴ Σεβάστεια. Γεγονὸς ποὺ γρήγορα τὸν ἀνέδειξε σὲ Ἐπίσκοπο Πηδαχθόης, τοῦ γειτονικοῦ Πόντου. Ὁ ἔμπειρος αὐτὸς διδάσκαλος τῆς ἀλήθειας σὰν ἀνῆλθε στὸν ἐπισκοπικὸ θρόνο τῆς Πηδαχθόης φρόντισε νὰ καταρτίσει ἱκανότατους βοηθοὺς του καὶ ἄξιους συνεργάτες του. Μάλιστα γιὰ νὰ πετύχει τοὺς στόχους καὶ τοὺς ὁραματισμοὺς του ὁ σοφώτατος Ἱεράρχης ἵδρυσε καὶ ὀργάνωσε μία Σχολὴ γιὰ τὸν καταρτισμὸ ἐργατῶν τοῦ Εὐαγγελίου, ὅπου συνεχῶς δίδασκε. Κατηχοῦσε καὶ βάπτιζε καὶ τὸ θεάρεστο ἔργο του σιγά-σιγά ἁπλωνόταν σὲ ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς ζωῆς.
Κι ἐνῶ ὁ ἀκούραστος Ἱεράρχης ἐργάζεται γιὰ τὴ σωτηρία τῶν ἀνθρώπων, τὸν φθόνησε ὁ δόλιος διάβολος καὶ μὲ μίσος ἔστρεψε ἐναντίον τοῦ Ἀθηνογένη τὰ ὄργανα δράσης του. Ὁ ἡγεμόνας τῆς περιοχῆς, Φιλόμαχος, γιὰ νὰ κερδίσει τὴν εὔνοια τοῦ αὐτοκράτορα, συλλαμβάνει τὸν Ἅγιο Ἱεράρχη Πηδαχθόης μαζὶ μὲ δέκα μαθητὲς του. Δάσκαλος καὶ μαθητὲς ὁδηγοῦνται στὸν ἡγεμόνα, ὅπου μὲ πίστη καὶ ἐνθουσιασμὸ ἔδωσαν τὴν μαρτυρία τοῦ Χριστοῦ. Ὁ Ἡγεμόνας βλέποντας πὼς μὲ τὶς ὑποσχέσεις καὶ τὶς ἀπειλὲς δὲν καταφέρνει τίποτα, προστάζει νὰ τοὺς μαστιγώσουν ὅλους καὶ νὰ τοὺς κλείσουν στὴ σκοτεινὴ φυλακή. Πηγαίνοντας ὁ Ἀθηνογένης μὲ τοὺς μαθητὲς του πρὸς τὴν φυλακή, ἔψαλλε μελωδικότατα τὸν ἐπιλύχνιο ὕμνο: «Φῶς ἱλαρὸ ἁγίας δόξης…». Ἐνῶ πίσω ἀπὸ τὰ βουνὰ τοῦ Πόντου ἔγερνε καὶ ὁ ἥλιος πρὸς τὴν δύση του, θυμίζοντας στοὺς Χριστιανοὺς τῆς Πηδαχθόης πὼς σύντομα θὰ φύγει καὶ ὁ Ἅγιος Ἱεράρχης τους πρὸς τὴν αἰωνιότητα. Ἁλυσοδεμένος ὁ Ἅγιος Ἀθηνογένης μέσα στὰ κατασκότεινα βάθη τῆς γῆς μαζὶ μὲ τοὺς δέκα μαθητὲς του ἀγωνίζεται νὰ τοὺς στηρίξει νὰ μὴν λυγίσουν. Ἐκεῖνοι ἀναστημένοι στὸ Φῶς τῆς πίστης τοῦ Χριστοῦ ψάλλουν μὲ θέρμη καρδιᾶς καὶ ὑμνοῦν τὸ «Φῶς ἱλαρὸν» τὸν Ἰησοῦ Χριστό, τὸν Υἱὸ τοῦ Οὐράνιου Πατρός. «Ὑμνοῦμεν Πατέρα, Υἱὸν καὶ Ἅγιο Πνεῦμα Θεόν», ψάλλουν μὲ ἰδιαίτερη ἀγαλλίαση. Ἔκπληκτοι μένουν οἱ δεσμοφύλακες μπροστὰ στὸ μεγαλεῖο αὐτῶν τῶν Χριστιανῶν ποὺ μὲ χαρὰ ὑμνοῦν τὸ Θεὸ τους. Ὁ ἡγεμόνας ὅμως ἐξοργίζεται καὶ προστάζει νὰ ἀποκεφαλισθοῦν ὅλοι. Πηγαίνοντας ὁ Ἅγιος Ἀθηνογένης μὲ τοὺς δέκα μαθητὲς του στὸ θάνατο ἔψαλλε καὶ πάλι μελωδικότατα τὸν ἑσπερινὸ αὐτὸν ὕμνο, τὸν ὁποῖο ὅπως λέει ὁ Μέγας Βασίλειος, οἱ μετὰ τὸν μαρτυρικὸ θάνατο τοῦ Ἁγίου Ἀθηνογένη, Χριστιανοὶ μαθητὲς του, διεφύλαξαν ὡς φυλακτήριο.
Ὁ Ἅγιος Ἀθηνογένης πρὶν συλληφθεῖ πέρασε ἀπὸ τὴ Σχολὴ του, ποὺ ἦταν ἕνα εἶδος Μοναστηριοῦ, γιὰ νὰ συναντήσει τοὺς μαθητὲς του, μὰ δὲν τοὺς βρῆκε γιατὶ εἶχαν ἤδη συλληφθεῖ. Ἐκεῖ ὅμως συνάντησε μιὰ ἐλαφίνα, τὴν ὁποία εἶχε ἀναθρέψει ὁ Ἅγιος. Εὐλόγησε τὴν ἐλαφίνα καὶ τῆς εὐχήθηκε ποτὲ τὰ τέκνα της νὰ μὴν γίνουν θήραμα κυνηγῶν, ἀλλὰ κάθε χρόνο αὐτὴ καὶ οἱ ἀπόγονοί της νὰ τοῦ ἀφιερώνουν ἕνα μικρὸ ἐλαφάκι. Καὶ ἡ εὐχὴ τοῦ Ἁγίου ἐπαληθεύθηκε. Κατὰ τὴν ἡμέρα τῆς μνήμης τοῦ Ἁγίου Ἀθηνογένη τὴν ὥρα τῆς Θείας Λειτουργίας ἔμπαινε στὴν Ἐκκλησία μία ἐλαφίνα μὲ ἕνα μικρὸ ἐλαφάκι, τὸ ὁποῖο ἄφηνε μπροστὰ στὴν εἰκόνα τοῦ Ἁγίου καὶ μετὰ ἔφευγε. Οἱ Χριστιανοὶ τὸ δέχονταν σὰν εὐλογία τοῦ Ἁγίου Ἀθηνογένη καὶ τὸ κρέας του τὸ πρόσφεραν στὸ πανηγύρι του. Αὐτὸ τὸ θαῦμα ἐπαναλαμβανόταν γιὰ πολλὰ χρόνια. Ὅταν ὅμως οἱ Χριστιανοὶ ἔπαψαν νὰ τὸ βλέπουν μὲ εὐλάβεια, τότε καὶ ἡ ἐλαφίνα δὲν ξαναῆρθε.
Ὁ μακαριστὸς Φώτης Κόντογλου τονίζει: «Τούτη τὴ θεσπέσια ὥρα τοῦ ἑσπερινοῦ, μέσα στὴν ἐκκλησιὰ ὁ καλόγερος μὲ φωνὴ ἥσυχη λέγει τὸ «Φῶς ἱλαρόν», ἐνῶ ὁ ἥλιος βασιλεύει καὶ τελειώνει ἡ ἡμέρα. Δάκρυα χαρὰς ἔρχονται στὰ μάτια τοῦ ἀνθρώπου ἀκούγοντας αὐτὰ τὰ ἀρχαία λόγια, ποὺ εἶναι ἁπλὰ κι αἰώνια σὰν τὸ βασίλεμα τοῦ ἥλιου». Πόσες φορὲς ἄραγε ὁ ἄνθρωπος ἀξιώθηκε νὰ δημιουργήσει τέτοια λαμπρὰ ἔργα σὰν τὸ «Φῶς ἱλαρόν», ποίημα Αθηνογένους τοῦ Μάρτυρος!
Πηγή: «ΜΟΡΦΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΑΞΑΡΙ» ΙΩΑΝΝΑΣ Δ. ΚΑΤΣΟΥΛΑ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΥΠΡΗΣ, ΑΘΗΝΑ 2017
ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΟ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ
ΚΥΡΙΑΚΗ 16 ΙΟΥΛΙΟΥ
Ματθ. ε’ 14-19
ΚΕΙΜΕΝΟ
14 Ὑμεῖς ἐστε τὸ φῶς τοῦ κόσμου. οὐ δύναται πόλις κρυβῆναι ἐπάνω ὄρους κειμένη· 15 οὐδὲ καίουσι λύχνον καὶ τιθέασι αὐτὸν ὑπὸ τὸν μόδιον, ἀλλ’ ἐπὶ τὴν λυχνίαν, καὶ λάμπει πᾶσι τοῖς ἐν τῇ οἰκίᾳ. 16 οὕτω λαμψάτω τὸ φῶς ὑμῶν ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὅπως ἴδωσιν ὑμῶν τὰ καλὰ ἔργα καὶ δοξάσωσι τὸν πατέρα ὑμῶν τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς. 17 Μὴ νομίσητε ὅτι ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον ἢ τοὺς προφήτας· οὐκ ἦλθον καταλῦσαι, ἀλλὰ πληρῶσαι. 18 ἀμὴν γὰρ λέγω ὑμῖν, ἕως ἂν παρέλθῃ ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, ἰῶτα ἓν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου ἕως ἂν πάντα γένηται. 19 ὃς ἐὰν οὖν λύσῃ μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων καὶ διδάξῃ οὕτω τοὺς ἀνθρώπους, ἐλάχιστος κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν· ὃς δ’ ἂν ποιήσῃ καὶ διδάξῃ, οὗτος μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν.
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
14 «Eσείς είστε το φως του κόσμου. Δεν είναι δυνατόν να κρυφτεί μια πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε βουνό. 15Oύτε και θέτουν κάτω από το μόδι ένα λυχνάρι, όταν το ανάψουν, αλλά το θέτουν στο λυχνοστάτη και φέγγει σε όλους εκείνους που είναι μέσα στο σπίτι. 16Έτσι να λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον ουράνιο Πατέρα σας». 17 «Mη νομίσετε ότι ήρθα να καταργήσω το νόμο ή τους προφήτες. Δεν ήρθα να καταργήσω αλλά να εκπληρώσω. 18Γιατί, σας βεβαιώνω πως ώσπου να αφανιστούν ο ουρανός και η γη ούτε ένα γιώτα ούτε ένας τόνος δεν πρόκειται να καταργηθεί από το νόμο, μέχρι που να πραγματοποιηθούν όλα. 19Όποιος, λοιπόν, αθετήσει έστω και μια από τις πιο μικρές τούτες εντολές και διδάξει τους άλλους να κάνουν το ίδιο, αυτός θα ονομαστεί πολύ μικρός στη βασιλεία των ουρανών. Όποιος όμως τις εφαρμόσει και τις διδάξει, αυτός θα ονομαστεί μεγάλος στη βασιλεία των ουρανών.
Ἀπολυτίκιον
Ἦχος γ’. Θείας πίστεως.
Χρῖσμα ἀγιόν, εἰσδεδεγμένος, Μάρτυς ἔνθεος, τοῦ Λόγου ὤφθης, Ἀθηνόγενες ἀθλήσας στερρότατα, καὶ ὡς θυσίαν αὐτῶ προσενήνοχας τῶν φοιτητῶν σου δεκάδα τὴν πάνσεπτον μεθ’ ὧν πρέσβευε, δοθήναι τοὶς σὲ γεραίρουσι, πταισμάτων ἱλασμὸν καὶ μέγα ἔλεος.
