Θεία Λειτουργία – Μνήμη των Τριών Ιεραρχών 30/1/2023
Ἦχος α’. Τούς τρεῖς μεγίστους φωστῆρας τῆς Τρισηλίου θεότητος, τούς τήν οἰκουμένην ἀκτῖσι δογμάτων θείων πυρσεύσαντας, τούς μελιῤῥύτους ποταμούς τῆς σοφίας, τούς τήν κτίσιν πᾶσαν θεογνωσίας νάμασι καταρδεύσαντας, Βασίλειον τόν μέγαν, καί τόν Θεολόγον Γρηγόριον, σύν τῷ κλεινῷ Ἰωάννη, τῷ τήν γλῶτταν χρυσοῤῥήμονι, πάντες οἱ τῶν λόγων αὐτῶν ἐρασταί, συνελθόντες ὕμνοις τιμήσωμεν· αὐτοί γάρ τῇ Τριάδι, ὑπέρ ὑμῶν ἀεί πρεσβεύουσιν.
ΑΝΑΚΟΜΙΔΗ ΤΩΝ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΕΡΩΝ ΗΜΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΩΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΩΝ, ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ, ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ
Ἡ αἰτία γιά τήν ὁποία ἔγινε ἡ ἑορτή αὐτή τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, εἶναι ἡ ἑξῆς. Κατά τούς χρόνους τῆς βασιλείας τοῦ Ἀλεξίου τοῦ Κομνηνοῦ, ὁ ὁποῖος ἔγινε βασιλιάς μετά τόν Βοτανειάτη, γύρω στό 1100 ἀπό τήν Γέννησι τοῦ Χριστοῦ, προέκυψε στήν Κωνσταντινούπολι διαφορά καί φιλονεικία ἀνάμεσα στούς λόγιους καί ἐνάρετους ἄνδρες. Δηλαδή, ἄλλοι ἀπό αὐτούς ἔλεγαν ἀνώτερο τόν Μέγα Βασίλειο, ἐπειδή μέ τούς λόγους του ἐρεύνησε τήν φύσι τῶν ὄντων, μέ τίς ἀρετές του ὅμως ἔμοιαζε καί συναγωνιζόταν τούς Ἀγγέλους. Διότι δέν συγχωροῦσε εὔκολα, ὅσους ἁμαρτάνουν, ἀλλά ἦταν σοβαρός στό ἦθος καί δέν εἶχε μέσα του κανένα γήινο. Κατώτερο ὅμως ἀπό τόν Βασίλειο ἔλεγαν τόν θεῖο Χρυσόστομο. Ἐπειδή ἐκεῖνος, κατά κάποιον τρόπο, ἦταν ἀντίθετος μέ τόν Βασίλειο καί εὔκολα συγχωροῦσε τούς ἀμαρτάνοντες, καί τό ἦθος του ἦταν ἑλκυστικό στήν μετάνοια.
Ἄλλοι πάλι ἀντίθετα ὕψωναν τόν θεῖο Χρυσοστόμο καί τόν ἔλεγαν ἀνώτερο ἀπό τόν Βασίλειο καί τόν Γρηγόριο, διότι χρησιμοποιεῖ διδασκαλίες συγκαταβατικώτερες καί ὁδηγεῖ ὅλους μέ τό σαφές καί εὔκολο τῆς φράσεώς του, καί ἑλκύει τούς ἁμαρτωλούς σέ μετάνοια. Καί ἐπειδή ὑπερβαίνει τούς προηγούμενους δύο Πατέρες μέ τό πολύ πλῆθος τῶν μελιρρύτων του συγγραμάτων καί μέ τό ὕψος καί πλάτος τῶν νοημάτων. Ἄλλοι πάλι, προσκείμενοι στά συγγράμματα τοῦ Θεολόγου Γρηγορίου, τόν θεωροῦσαν ἀνώτερο ἀπό τόν Βασίλειο καί τόν Χρυσόστομο, διότι αὐτός μέ τό κρυφό και χαριτωμένο τῆς φράσεώς του καί μέ τό ὑψηλό καί δυσνόητο τῶν λόγων του καί μέ τό ἀνθηρό τῶν λέξεων ξεπέρασε ὅλους τούς σοφούς, τόσο τούς παλαιούς καί περιβόητους στήν ἐξωτερική καί ἑλληνική σοφία, ὅσο καί τούς νεώτερους καί δικούς μας ἐκκλησιαστικούς. Ἔτσι ἀπό τήν παρόμοια διαφορά καί φιλονεικία διαιρέθηκαν σέ τρία μέρη τά πλήθη τῶν Χριστιανῶν καί ἄλλοι λέγονταν Ἰωαννίτες, ἄλλοι Βασιλεῖτες καί ἄλλοι Γρηγορίτες.
Ἐπειδή λοιπόν ἔτσι ἦταν διαιρεμένοι οἱ Χριστιανοί καί ἔτσι φιλονικοῦσαν οἱ λόγιοι ἄνδρες, γιά τόν λόγο αὐτόν ἐμφανίσθηκαν σέ ὄνειρο οἱ τρεῖς αὐτοί Ἱεράρχες καί Διδάσκαλοι, πρῶτα ὁ καθ’ ἕνας χωριστά καί ἔπειτα καί οἱ τρεῖς ἑνωμένοι μαζί, στόν τότε Ἰωάννη, τόν Ἐπίσκοπο τῆς πόλεως Εὐχαΐτων. Ἦταν λοιπόν ὁ Ἰωάννης αὐτός ἄνδρας λόγιος καί ἔμπειρος τῆς ἐλληνικής παιδείας, ὅπως τά μαρτυροῦν τά συγγράμματα, πού ἔχει ἐκπονήσει, καί ἐπί πλέον ἦταν καί ἄνθρωπος, πού εἶχε φθάσει στήν κορυφή τῆς ἀρετῆς. Σ’ αὐτόν ἐμφανίσθηκαν καί μέ ἕνα στόμα τοῦ λένε καί οἱ τρεῖς «Ἐμεῖς ἕνα εἴμαστε κοντά στόν Θεό, καθώς βλέπεις, καί καμμία ἀντίθεσι ἤ διαμάχη δέν ἔχουμε, ἀλλά στούς διαφόρους καιρούς, πού ζήσαμε, ἔτσι ὁ καθ’ ἕνας ἀπό ἐμᾶς ἀπό τήν χάρι τοῦ θείου κινούμενος Πνεύματος, διαφορετικές διδασκαλίες συνέγραψε. Καί ἐκεῖνα πού διδαχθήκαμε ἀπό τό Ἅγιο Πνεῦμα, αὐτά καί ἐκδώσαμε γιά τήν σωτηρία τῶν ἀνθρῶπων. Καί πρῶτος ἀνάμεσα σέ ἐμᾶς δέν ὑπάρχει, οὔτε δεύτερος, ἀλλά ἐάν πῆς τόν ἕνα, ἀμέσως καί οἱ ἄλλοι δύο ἀκολουθοῦν.
Γι’ αὐτό νά διατάξης αὐτούς πού φιλονεικοῦν, νά μή χωρίζωνται ἐξ αἰτίας μας. Διότι ἐμεῖς, ὅσο μπορούσαμε φροντίζαμε, τόσο ὅταν εἴμασταν ζωντανοί, ὅσο καί τώρα πού βρισκόμαστε στούς οὐρανούς, τό νά εἰρηνεύουμε καί νά ὁδηγοῦμε τόν κόσμο στήν γνῶσι καί στήν ὁμόνοια καί ὄχι νά τόν χωρίζουμε. Ἀλλά καί σέ μία ἡμέρα ἕνωσε καί τούς τρεῖς ἐμᾶς καί νά συνθέσης καί τά τροπάρια καί τά ἄσματα τῆς ἑορτῆς μας, ὅπως ἁρμόζει στήν δική σου σύνεσι, καί κατόπιν νά ἀναφέρης στούς Χριστιανούς, ὅτι ἕνα εἴμαστε κοντά στόν Θεό. Βέβαια καί ἐμεῖς μαζί θά συνεργήσουμε γιά τήν σωτηρία ἐκείνων, πού ἐκτελοῦν τήν κοινή μας μνήμη μας. Ἐπειδή καί ἐμεῖς φαινόμαστε, ὅτι ἔχουμε κάποια παρρησία καί δύναμι κοντά στόν Θεό». Ἀφοῦ εἶπαν αὐτά οἱ Ἅγιοι, φάνηκαν ὅτι ἀνέβηκαν πάλι στούς οὐρανούς, λάμποντας ἀπό φῶς ὑπέροχο καί ὀνομάζοντας ὁ ἕνας τόν ἄλλον μέ τό ὄνομά του.
Ἀφοῦ λοιπόν σηκώθηκε ἀπό τόν ὕπνο ὁ ἱερός Ἰωάννης, ἔκανε ὅπως τόν διέταξαν οἱ θεῖοι Ἱεράρχες. Καί τό μέν πλῆθος τοῦ λαοῦ τό καθησύχασε καί ἐκείνους πού φιλονικοῦσαν τούς εἰρήνευσε. Καί παρέδωσε στήν Ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ νά ἐπιτελῆ αὐτή τήν ἑορτή.
Πηγή: Συναξαριστής Αγίου Νικοδήμου Αγιορείτου, Τόμος Γ΄. Εκδόσεις: Συνοδία Σπυρίδωνος Ιερομονάχου, Ιερά Καλύβη «Άγιος Σπυρίδωνας Α’» Νέα Σκήτη, Άγιον Όρος.
