ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΥΨΩΣΗ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ
Ὅταν τὸ 312 ὁ Μέγας Κωνσταντίνος ἐξεστράτευσε ἐναντίον τοῦ τυράννου τῆς Ρώμης Μαξεντίου, τὴν παραμονὴ τῆς ὁριστικῆς μάχης εἶδε νὰ σελαγίζει στὸν οὐρανό, σχηματισμένο ἀπὸ ἄπλετο φῶς ἡλιακῶν ἀκτίνων, τὸ σημεῖο τοῦ Σταυροῦ μὲ τὴν ἐπιγραφὴ «ἐν τούτω νίκα». Ὕστερα ἀπὸ τὴν θαυμαστὴ αὐτὴ ἐπιφάνεια κατεκόσμησε τὰ πολεμικὰ του λάβαρα μὲ τὸ τρόπαιο τοῦ Σταυροῦ, καὶ θέτοντας αὐτὰ ἐπὶ κεφαλῆς τῶν στρατευμάτων του κέρδισε περίλαμπρη νίκη, ἡ ὁποία τὸν κατέστησε κύριο ὁλόκληρου τοῦ ρωμαϊκοῦ κόσμου καὶ τοῦ ἐπέτρεψε νὰ ἐξασφαλίσει τὸν θρίαμβο τοῦ χριστιανισμοῦ.
Ἀπὸ τότε ὁ εὐσεβὴς βασιλεὺς ἔτρεφε τὸν πόθο νὰ βρει τὸ τίμιο ξύλο. Ἡ εὐκαιρία τοῦ δόθηκε κατὰ τὴ διάρκεια τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου (325), ὅταν πληροφορήθηκε ἀπὸ τὸν ἐπίσκοπο Αἰλίας (Ἱεροσολύμων) Μακάριο περὶ τῆς ἁγίας Πόλεως. Στὸ εἰκοστὸ λοιπὸν ἔτος τῆς βασιλείας του (326) ἔστειλε τὴν μητέρα του ἁγία Ἑλένη στοὺς Ἁγίους Τόπους, μὲ σκοπὸ νὰ τοὺς καθαρίσει ἀπὸ τὰ εἴδωλα καὶ νὰ ἀνεύρει τὸν τίμιο Σταυρὸ καὶ τοὺς τόπους τοῦ πάθους τοῦ Κυρίου, ποὺ εἶχαν καλυφθεῖ ἀπὸ τὸν αὐτοκράτορα τῆς Ρώμης Ἀδριανὸ Αἴλιο (117-138).
Ὡς ἀντίποινα σὲ ἐξέγερση τῶν Ἰουδαίων (132-135) ὁ Ἀδριανὸς εἶχε ἀνασκάψει ὅλη τὴν ἁγία Πόλη καὶ εἶχε καταχωρήσει κάτω ἀπὸ τὶς ἐπιχωματώσεις τὰ ἱερὰ της, ὥστε νὰ ἐξαφανισθεῖ κάθε μνήμη τῆς ἰουδαϊκῆς καὶ χριστιανικῆς θρησκείας. Στὴν νέα πόλη ποὺ ἀνίδρυσε, τὴν Αἰλία Καπιτωλίνα, δέσποζε ἡ εἰδωλολατρία μὲ κύριους ναοὺς της τὸ Καπιτώλιο, στὴν θέση τοῦ ναοῦ τοῦ Σολομῶντος, καὶ τὸν ναὸ τῆς Ἀφροδίτης, στὴν θέση τοῦ Γολγοθὰ καὶ τοῦ Παναγίου Τάφου.
Μὲ ὁδηγὸ τὶς πληροφορίες τῆς τοπικῆς παραδόσεως οἱ ἐργάτες τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου κατεδάφισαν τὸν μυσαρὸ εἰδωλεῖο τῆς Ἀφροδίτης, ἔσκαψαν τὸ ἔδαφος σὲ μεγάλο βάθος καὶ πέταξαν μακριὰ ἀπὸ τὴν πόλη ὅλα τὰ χώματα καὶ τὰ ὑλικά, ὡς μολυσμένα ἀπὸ τὶς δαιμονικὲς θυσίες. Τότε ἀποκαλύφθηκε ὁ Γολγοθὰς καὶ τὸ σπήλαιο τοῦ Παναγίου Τάφου. Λίγο πιὸ πέρα βρέθηκαν καταχωρισμένοι οἱ τρεῖς Σταυροί, τὰ τρία καρφιά, ποὺ εἶχαν χρησιμοποιηθεῖ γιὰ νὰ προσηλώσουν ἐπάνω στὸ Σταυρὸ οἱ Ἰουδαῖοι τὸ ζωοποιὸ σῶμα τοῦ Κυρίου, καὶ ἡ ξύλινη πινακίδα μὲ τὴν ἐπιγραφή.
Γιὰ νὰ διακρίνει ποιὸς ἀπὸ τοὺς τρεῖς σταυροὺς ἦταν τοῦ Σωτῆρος, ὁ σοφώτατος Μακάριος μὲ θερμὴ προσευχὴ ἀκούμπησε κάθε ἕνα χωριστὰ ἐπάνω σὲ βαριὰ ἀσθενῆ γυναῖκα. Ὁ Σταυρὸς τοῦ Κυρίου ἀμέσως θαυματούργησε χαρίζοντας στὴν ἀσθενὴ τὴν ὑγεία της.
Εὐθὺς ὁ ἐπίσκοπος, ἡ βασίλισσα καὶ ὅλοι οἱ ἄρχοντες τῆς συνοδίας της τὸν προσκύνησαν μὲ πολλὴ εὐλάβεια καὶ τὸν ἀσπάσθηκαν. Ἐπειδὴ δὲν ἦταν εὔκολο νὰ τὸν ἀσπασθοῦν ὅλοι οἱ χριστιανοί, ζήτησαν τουλάχιστον νὰ δοῦν ἀπὸ μακριὰ τὸ ὄργανο τῆς ἀπολυτρώσεώς μας. Ὁ μακαριώτατος ἐπίσκοπος ἀνέβηκε ἐπάνω στὸν ἄμβωνα καὶ ὑψώνοντας τὸν Σταυρὸ μὲ τὰ δύο του χέρια τὸν ἔδειξε στὸν λαὸ τοῦ Θεοῦ, ποὺ ἐκραύγαζε τὸ «Κύριε ἐλέησον».
Ἀπὸ τότε οἱ θεῖοι Πατέρες θέσπισαν νὰ ἑορτάζεται κάθε χρόνο ἡ Ὕψωσις τοῦ τιμίου Σταυροῦ ἀπὸ ὅλες τὶς Ἐκκλησίες, ὄχι μόνο εἰς ἀνάμνηση τοῦ γεγονότος, ἀλλὰ καὶ γιὰ νὰ δειχθῆ ὅτι τὸ σύμβολο αὐτὸ τῆς κατάρας ἔγινε τὸ καύχημα καὶ τὸ αγαλλίαμά μας.
Σήμερα μὲ τὴν ἐπανάληψη τῆς πράξεως αὐτῆς τοῦ ἐπισκόπου Μακαρίου – ὑψώνοντας δηλαδὴ τὸν Σταυρὸ πρὸς τὰ τέσσερα σημεῖα τοῦ ὁρίζοντος καὶ ψάλλοντας τὸ «Κύριε, ἐλέησον»- ὁμολογοῦμε ὅτι ἀνεβαίνοντας ὁ Χριστὸς στὸν Σταυρὸ ἤθελε νὰ ἀποκαταλλάξει τὰ πάντα εἰς Αὐτόν, νὰ ἑνώσει τὰ πέρατα τῆς γῆς, τὸ πλάτος καὶ μῆκος καὶ βάθος καὶ ὕψος ἐν τῶ σώματι Τοῦ, ὥστε νὰ ἔχωμε δι’ Αὐτοῦ τὴν προσαγωγὴ πρὸς τὸν Πατέρα (Κολ. 1, 20· Ἐφ. 3, 18).
Πηγή: Νέος Συναξαριστής της Ορθοδόξου Εκκλησίας, Ιερομονάχου Μακαρίου Σιμωνοπετρίτου, Τόμος 1ος. Εκδόσεις Ορμύλια.
ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΟ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ
ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ
Ιω. ιθ΄ 6-11, 13-20, 25-28, 30-35
ΚΕΙΜΕΝΟ
Τῷ καιρῷ εκείνῳ, συμβούλιον ἐποίησαν οἱ ἀρχιερεῖς καί οἱ πρεσβύτεροι κατά τοῦ Ἰησοῦ ὃπως αὑτόν ἀπολέσωσι. Καί παρεγένοντο πρός Πιλᾶτον λέγοντες· σταύρωσον σταύρωσον. Λέγει αὐτοῖς ὁ Πιλᾶτος· λάβετε αὐτὸν ὑμεῖς καὶ σταυρώσατε· ἐγὼ γὰρ οὐχ εὑρίσκω ἐν αὐτῷ αἰτίαν. Ἀπεκρίθησαν αὐτῷ οἱ Ἰουδαῖοι· ἡμεῖς νόμον ἔχομεν, καὶ κατὰ τὸν νόμον ἡμῶν ὀφείλει ἀποθανεῖν, ὅτι υἱὸν Θεοῦ ἑαυτὸν ἐποίησεν.
Ὅτε οὖν ἤκουσεν ὁ Πιλᾶτος τοῦτον τὸν λόγον, μᾶλλον ἐφοβήθη, καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὸ πραιτώριον πάλιν καὶ λέγει τῷ Ἰησοῦ· πόθεν εἶ σύ; Ὁ δὲ Ἰησοῦς ἀπόκρισιν οὐκ ἔδωκεν αὐτῷ. Λέγει οὖν αὐτῷ ὁ Πιλᾶτος· ἐμοὶ οὐ λαλεῖς; Οὐκ οἶδας ὅτι ἐξουσίαν ἔχω σταυρῶσαί σε; Ἀπεκρίθη Ἰησοῦς· οὐκ εἶχες ἐξουσίαν κατ’ ἐμοῦ οὐδεμίαν, εἰ μὴ ἦν δεδομένον σοι ἄνωθεν· διὰ τοῦτο ὁ παραδούς μέ σοι μείζονα ἁμαρτίαν ἔχει.
Ὁ οὖν Πιλᾶτος ἀκούσας τοῦτον τὸν λόγον ἤγαγεν ἔξω τὸν Ἰησοῦν, καὶ ἐκάθισεν ἐπὶ τοῦ βήματος εἰς τόπον λεγόμενον Λιθόστρωτον, ἑβραϊστὶ δὲ Γαββαθᾶ· ἦν δὲ Παρασκευὴ τοῦ Πάσχα, ὥρα δὲ ὡσεὶ ἕκτη· καὶ λέγει τοῖς Ἰουδαίοις· ἴδε ὁ βασιλεὺς ὑμῶν. Οἱ δὲ ἐκραύγασαν· ἆρον ἆρον, σταύρωσον αὐτόν. λέγει αὐτοῖς ὁ Πιλᾶτος· τὸν βασιλέα ὑμῶν σταυρώσω; ἀπεκρίθησαν οἱ ἀρχιερεῖς· οὐκ ἔχομεν βασιλέα εἰ μὴ Καίσαρα. Τότε οὖν παρέδωκεν αὐτὸν αὐτοῖς ἵνα σταυρωθῇ.
Παρέλαβον δὲ τὸν Ἰησοῦν καὶ βαστάζων αὐτῷ τὸν σταυρὸν ἐξῆλθεν εἰς τὸν λεγόμενον κρανίου τόπον, ὃς λέγεται ἑβραϊστὶ Γολγοθᾶ, ὅπου αὐτὸν ἐσταύρωσαν, καὶ μετ’ αὐτοῦ ἄλλους δύο ἐντεῦθεν καὶ ἐντεῦθεν, μέσον δὲ τὸν Ἰησοῦν.
Ἔγραψε δὲ καὶ τίτλον ὁ Πιλᾶτος καὶ ἔθηκεν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ· ἦν δὲ γεγραμμένον· Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων. Τοῦτον οὖν τὸν τίτλον πολλοὶ ἀνέγνωσαν τῶν Ἰουδαίων, ὅτι ἐγγὺς ἦν τῆς πόλεως ὁ τόπος ὅπου ἐσταυρώθη ὁ Ἰησοῦς· καὶ ἦν γεγραμμένον Ἑβραϊστί, Ἑλληνιστί, Ρωμαϊστί.
Εἱστήκεισαν δὲ παρὰ τῷ σταυρῷ τοῦ Ἰησοῦ ἡ μήτηρ αὐτοῦ καὶ ἡ ἀδελφὴ τῆς μητρὸς αὐτοῦ, Μαρία ἡ τοῦ Κλωπᾶ καὶ Μαρία ἡ Μαγδαληνή. Ἰησοῦς οὖν ἰδὼν τὴν μητέρα καὶ τὸν μαθητὴν παρεστῶτα ὃν ἠγάπα, λέγει τῇ μητρὶ αὐτοῦ· γύναι, ἴδε ὁ υἱός σου. Εἶτα λέγει τῷ μαθητῇ· ἰδοὺ ἡ μήτηρ σου. Καὶ ἀπ’ ἐκείνης τῆς ὥρας ἔλαβεν ὁ μαθητὴς αὐτὴν εἰς τὰ ἴδια.
Μετὰ τοῦτο εἰδὼς ὁ Ἰησοῦς ὅτι πάντα ἤδη τετέλεσται, ἵνα τελειωθῇ ἡ γραφή, λέγει· διψῶ. Ὅτε οὖν ἔλαβε τὸ ὄξος ὁ Ἰησοῦς εἶπε, τετέλεσται, καὶ κλίνας τὴν κεφαλὴν παρέδωκε τὸ πνεῦμα.
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Τον καιρό εκείνον, πραγματοποίησαν συμβούλιον οἱ ἀρχιερείς γιά νά σταυρώσουν τον Ιησούν.
Ὅταν τὸν εἶδαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ ὑπηρέται ἐκραύγασαν στόν Πιλᾶτον, «Σταύρωσέ τον, σταύρωσέ τον». Ὁ Πιλᾶτος τοὺς λέγει, «Πάρτε τον σεῖς καὶ σταυρῶστέ τον διότι ἐγὼ δὲν τοῦ βρίσκω καμμίαν βάσιν διὰ κατηγορίαν». Οἱ Ἰουδαῖοι τοῦ ἀπεκρίθησαν, «Ἐμεῖς ἔχομεν νόμον καὶ κατὰ τὸν νόμον μας ὀφείλει νὰ πεθάνῃ, διότι ἔκανε τὸν ἑαυτόν του Υἱὸν τοῦ Θεοῦ».
Ὅταν ὁ Πιλᾶτος ἄκουσε τὸν λόγον αὐτόν, ἐφοβήθηκε περισσότερον καὶ ἐμπῆκε πάλις εἰς τὸ κυβερνεῖον καὶ λέγει εἰς τὸν Ἰησοῦν, «Ἀπὸ ποῦ εἶσαι ἐσύ;». Ἀλλ’ ὁ Ἰησοῦς δὲν τοῦ ἔδωκε ἀπάντησιν. Ὁ Πιλᾶτος τοῦ λέγει, «Σ’ ἐμὲ δὲν μιλεῖς; Δὲν ξέρεις ὅτι ἔχω ἐξουσίαν νὰ σὲ ἀφήσω ἐλεύθερον;». Ἀπεκρίθη ὁ Ἰησοῦς, «Δὲν θὰ ἔχεις καμμίαν ἐξουσίαν ἐναντίον μου, ἐὰν δὲν σοῦ εἶχε δοθῆ ἄνωθεν. Διὰ τοῦτο ἐκεῖνος ποὺ μὲ παρέδωκε σ’ ἐσὲ ἔχει μεγαλύτερην ἁμαρτίαν».
Ὅταν ἄκουσε ὁ Πιλᾶτος, ἔφερε ἔξω τὸν Ἰησοῦν, αὐτὸς δὲ ἐκάθησε εἰς τὴν δικαστικὴν ἕδραν, εἰς τόπον ποὺ λέγεται Λιθόστρωτον, Ἑβραϊστὶ δὲ Γαββαθᾶ. Ἦτο ἡ ἡμέρα τῆς Παρασκευῆς τοῦ Πάσχα, ὥρα δὲ περίπου ἕκτη, καὶ λέγει εἰς τοὺς Ἰουδαίους, «Νά, ὁ βασιλεύς σας». Ἐκεῖνοι ἐκραύγασαν, «Ἆρον, ἆρον, σταύρωσέ τον». Ὁ Πιλᾶτος τοὺς λέγει, «Τὸν βασιλέα σας νὰ σταυρώσω;». Ἀπεκρίθησαν οἱ ἀρχιερεῖς, «Δὲν ἔχομεν βασιλέα παρὰ τὸν Καίσαρα». Τότε τοὺς τὸν παρέδωκε διὰ νὰ σταυρωθῇ.
Ἐκεῖνοι ἐπῆραν τὸν Ἰησοῦν καὶ ἔφυγαν, αὐτὸς δὲ βαστάζων τὸν σταυρόν του ἐξῆλθεν εἰς τὸν λεγόμενον Κρανίου τόπον, ὁ ὁποῖος Ἑβραϊστὶ λέγεται Γολγοθᾶ, ὅπου τὸν ἐσταύρωσαν καὶ μαζί του ἄλλους δύο, ἀπὸ τὸ ἕνα μέρος καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο, καὶ τὸν Ἰησοῦν εἰς τὸ μέσον.
Ἔγραψε δὲ ὁ Πιλᾶτος ἐπιγραφὴν καὶ τὴν ἔβαλε ἐπάνω εἰς τὸν σταυρόν· ἡ ἐπιγραφὴ ἦτο: Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων. Τὴν ἐπιγραφὴν αὐτὴν ἀνέγνωσαν πολλοὶ ἀπὸ τοὺς Ἰουδαίους, διότι ἦτο πλησίον τῆς πόλεως ὅπου ἐσταυρώθηκε ὁ Ἰησοῦς, ἦτο δὲ γραμμένη εἰς Ἑβραϊκήν, εἰς Ἑλληνικὴν καὶ εἰς Λατινικὴν γλῶσσαν.
Κοντὰ εἰς τὸν σταυρὸν τοῦ Ἰησοῦ ἐστέκοντο ἡ μητέρα του καὶ ἡ ἀδελφὴ τῆς μητέρας του, ἡ Μαρία ἡ σύζυγος τοῦ Κλωπᾶ καὶ ἡ Μαρία ἡ Μαγδαληνή. Ὅταν εἶδε ὁ Ἰησοῦς τὴν μητέρα του καὶ τὸν μαθητὴν ποὺ ἀγαποῦσε, νὰ στέκεται κοντά της, εἶπε εἰς τὴν μητέρα του «Γυναῖκα, νά ὁ υἱός σου». Ἔπειτα εἶπε εἰς τὸν μαθητήν, «Νά ἡ μητέρα σου». Καὶ ἀπ’ ἐκείνην τὴν ὥραν τὴν ἐπῆρε ὁ μαθητὴς στὸ σπίτι του.
Ὕστερα, ἐπειδὴ ἐγνώριζε ὁ Ἰησοῦς ὅτι ὅλα ἔχουν ἤδη ἐκτελεσθῆ, διὰ νὰ ἐκπληρωθῇ σὲ ὅλα ἡ γραφή, λέγει, «Διψῶ». Ὄταν ὁ Ἰησοῦς ἐπῆρε τὸ ξύδι, εἶπε, «Τετέλεσται», καὶ ἀφοῦ ἔγυρε τὸ κεφάλι, παρέδωκε τὸ πνεῦμα.
Ἀπολυτίκιον
Ἦχος α’.
Σῶσον Κύριε τὸν λαόν σου καὶ εὐλόγησον τὴν κληρονομίαν σου, νίκας τοῖς Βασιλεῦσι κατὰ βαρβάρων δωρούμενος καὶ τὸ σὸν φυλάττων διὰ τοῦ Σταυροῦ σου πολίτευμα.
