ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΟΣΜΑ ΤΟΥ ΑΙΤΩΛΟΥ
Τήν ἐποχή τῆς Τουρκοκρατίας, τήν τόσο δύσκολη περίοδο γιά τό Γένος, ὠς ἄλλος Ἀπόστολος τοῦ Χριστοῦ, πρόβαλλε ὁ Ἰσαπόστολος Ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Αἰτωλός πού σάν ἔνα ὁλοφώτεινο ἄστρο διέσχισε ὅλη τή δουλωμένη χριστιανοσύνη καλῶντας τούς Χριστιανούς σέ μετάνοια. Εἶχε για στόχο του τό λόγο τοπυ Κυρίου:«Μηδείς τό ἐαυτοῦ ζητεῖτω, ἀλλά καί τό τοῦ ἐτέρουν ἔκαστος» πού σημαίνει:«Ἀς μήν ζητᾶ κάποιος μόνο το συμφέρον τό δικό του, ἀλλά καί τό συμφέρον τοῦ ἀδελφοῦ του».
Γεννήθηκε γύρω στά 1714 στό Μέγα Δένδρο τῆς Αἰτβλίας ἀπό γονεῖς ἀπλοῦς χωρικούς, οἱ ὁποῖοι τόν μεγάλωσαν μέ χριστιανική εὐσέβεια. Στήν ἡλικία τῶν 20 ἐτῶν ἔρχεται στό Ἅγιον Ὅρος, ὁπου μορφώθηκε καί καταρτίσθηκε στήν χριστιανική πίστη κι ἔπειτα στή Μονή Φιλοθέου κείρεται μοναχός μέ τό ὄνομα Κοσμᾶς. Ἡ ἀγραμματοσύνη ὅμως τοῦ λαοῦ τόν κατέτρωγε. Ἀφοῦ πρῶτα ἀσκήθηκε, ἔπειτα ἀποφάσισε νά βγεῖ στόν κόσμο καί νά κηρύττε τήν ἀλήθεια τοῦ Εὐαγγελίου στούς Χριστιανούς. Ἔτσι μέ τήν εὐλογία τοῦ Πατριάρχη ἄρχισε νά περιοδεύει καί νά κηρύττει μέ ἀγάπη καί ἐνθεο ζῆλο. Περιῆλθε ὄχι μόνο τίς πόλεις ἀλλά καί τά πλέον δυσπρόσιτα χωριά τῶν Χριστιανῶν, παντοῦ δίδασκε νά κάνουν ἔργα ἄξια τῆς μετανοίας. Τέσσερις περιοδεῖες ἔκανε διασχίζοντας σάν ἄλλος Παῦλος ὄχι μόνο τήν ἠπειρωτική Ἐλλάδα ἀλλά καί τά νησιά τόσο τοῦ Αἰγαίου ὄσο καί τοῦ Ἰονίου. Νύχτα μέρα ὁ Πατρο-Κοσμᾶς περιοδεύει μέ θύελλες καί λιοπύρια, χειμῶνες καί καλοκαίρια, περιοδεύει καί κηρύττει τό λόγο τοῦ Θεοῦ στή χέρσα γῆ τῶν Χριστιανῶν, πού εἶχε γεμίσει ἀγκάθια καί τριβόλους. Ὅπου κι ἄν πήγαινε γινόταν μεγάλη συγκέντρωση Χριστιανῶν, πού ἄκουγαν μέ κατάνυξη καί εὐλάβεια τή χάρη καί τή γλυκύτητα τῶν λόγων του καί στή συνέχεια διόρθωναν πολύ τή συμπεριφορά τους καί ἀποκτοῦσαν ψυχική ὡφέλεια. Ἦταν ἡ διδασκαλία του, ὅπως τήν ἄκουσα ἐγώ ὁ ἴδιος, μᾶς λέει ὁ Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης, πολύ ἀπλῆ, σάν ἐκεῖνη τῶν ψαράδων τῆς Γαλιλαίας. Ἧταν γαλήνια καί φαινόταν νά εἶναι γεμάτη ἀπό τή χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Παντοῦ προκαλοῦσε πολύ καρπό ψυχικῆς ὡφέλειας μέ τόν σπόρο τῆς θείας διδασκαλίας του, ἀλλά καί ὁ Θεός συνεργοῦσε καί βεβαίωνε τά λόγια του μέ σημεῖα καί θαύματα, ἔτσι ὅπως βεβαίωνε καί τό κήρυγμα τῶν Ἀγίων Άποστόλων Του. Ἐξ αἰτίας τοῦ πλήθους τοῦ λαοῦ, πού δέν χωροῦσε σέ καμμία ἐκκλησία, ἀναγκαστικά ἔκανε τήν διδασκαλία του ἔξω στό ὕπαιθρο. Συνήθιζε, ὅπου ἐπρόκειτο νά διδάξει, πρῶτα νά ζητᾶ νά τοῦ κατασκευάσουν ἔνα μεγάλο ξύλινο σταυρό πού τόν ἔστηναν ἐκεῖ.Ἔπειτα ἀκουμπῶντας πάνω στό ξύλο τοῦ Σταυροῦ ἕνα σκαμνί, τό ὁποῖο εἶχε πάντα μαζί του καί ὅπως λένε τοῦ τό ἔδωσε ὁ Κούρτ-Πασάς, ἀνέβαινε πάνω σ’ αὐτό καί δίδασκε. Μετά τή διδασκαλία τό σκαμνί τό διέλυε καί τό ἔπαιρνε μαζί του ἐνῶ τό Σταυρό τόν ἄφηνε ἐκεῖ γιά νά θυμίζει παντοτινά τό κήρυγμά του. Σέ ἐκείνους τούς τόπους ὅπου ἦταν στημένοι οἱ Σταυροί, ὁ Θεός ἐνεργοῦσε πολλά θαύματα. Τό 1779 καθώς γύριζε ἀπό τά Ἐπτάνησα στήν Ἥπειρο συκοφαντήθηκε ἀπό Ἐβραίους στίς Τουρκικές ἀρχές ὅτι τάχα σταλμένοι ἀπό τούς Ρώσους ξεσηκώνει τούς Ραγιάδες σέ ἐπανάσταση. Ἔτσι στό χωρίο Κολικόνταση τῆς Βορείου Ἠπείρου συλλαμβάνεται καί ὁδηγεῖται στό Χότζα γιά ἀνάκριση κι ἔπειτα στόν Πασά γιά τήν τελική ἀπόφαση. «Διήλθωμεν διά πυρός καί ὕδατος καί ἐξήγαγες ἡμᾶς εἰς ἀναψυχήν» ψιθυρίζει ὁ Ἅγιος καθώς ὁδηγεῖται στό μαρτυρικό τέλος. Περάσαμε, δηλαδή, πολλές δοκιμασίες καί νά τώρα ὁ Θεός μᾶς ὁδηγεῖ σέ ἀναψυχή καί ἀνάπαυση. Ἀνάπαυση καί ζωή χαρᾶς εἶναι γιά τόν Μέγα Ἱεραπόστολο τό μαρτύριο καί τό τέλος καί πάντα ἔλεγε:«Τόν Χριστό παρακαλῶ νά μ’ ἀξιώσει νά χύσω τό αἶμα μου γιά τήν ἀγάπη Του, καθώς τό ἔχυσε Ἐκεῖνος γιά μένα». Ἀφοῦ εὐλόγησε τά σημεῖα τοῦ ὁρίζοντα καί παρακάλεσε γιά τελευταία φορά: «Ὁ Χριστός νά εὐλογήσει ὅλα τα χωριά τῶν Χριστιανῶν, τά σπίτια τους, τούς ἄνδρες, τίς γυναῖκες, τά παιδιά, τά πράγματά τους καθώς καί τά ἔργα τῶν χειρῶν τους». Ἔπειτα παραδόθηκε στά χέρια τῶν δημίων του, οἱ ὁποῖοι ἀμέσως τόν κρέμασαν. Ἔτσι στήν ἀγχόνη παρέδωσε τό πνεῦμα του ὁ μακάριος Κοσμᾶς «ὁ καί τοῦ κόσμου κόσμος ὁ εὐκοσμότατος».
Μέχρι σήμερα ὀλοζώντανος παραμένει στίς μνῆμες τῶν Χριστιανῶν ὁ φλογερός του λόγος. Ἔτσι ὁ θεῖος σπόρος τῆς διδαχῆς του σάν ἔπεσε στίς ἐξαγριωμένες καρδιές τῶν Χριστιανῶν, ἔβγαλε μέ τή συνεργασία τῆς Θείας Χάριτος πολλούς καί μεγάλους καρπούς. Τούς ἄγριους ἡμέρωσε, τούς ληστές καταπράυνε, τούς ἄσπλαχνους καί ἀνελεήμονες ἀνέδειξε ἐλεήμονες, τούς ἀνευλαβεῖς ἔκανε εὐλαβεῖς, τούς ἀμαθεῖς καί ἀγροίκους στά θεία μαθήτευσε καί τούς ἔκανε νά τρέχουν στίς ἱερές ἀκολουθίες καί γενικά ὅλους τούς ἀμαρτωλούς ἔφερε σέ μεγάλη μετάνοια. Ἔτσι ὅλοι λένε ὅτι τούς καιρούς του φάνηκε ἕνας νέος ἀπόστολος Χριστοῦ. Σέ ὅλους ἀπευθύνεται μέχρι σήμερα καί μᾶς τονίζει:« Ἀδελφοί μου, Ψυχή καί Χριστός σᾶς χρειάζονται. Αὐτά τά δύο ὅλος ὁ κόσμος νά πέσει δέν μπορεῖ νά σᾶς τά πάρη ἐκτός καί τά δώσετε μέ τό θέλημά σας. Αὐτά τά δύο νά φυλάττητε, νά μή τά χάσητε».
Πηγή: Μορφές από το Συναξάρι, Ιωάννας Κατσούλα, Εκδόσεις ΚΥΠΡΗ, Αθήνα 2010.
ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΟ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ
ΚΥΡΙΑΚΗ 24 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
Ματθ. ιη΄ 23-35
ΚΕΙΜΕΝΟ
23 Διὰ τοῦτο ὡμοιώθη ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ βασιλεῖ, ὃς ἠθέλησε συνᾶραι λόγον μετὰ τῶν δούλων αὐτοῦ. 24 ἀρξαμένου δὲ αὐτοῦ συναίρειν προσηνέχθη αὐτῷ εἷς ὀφειλέτης μυρίων ταλάντων. 25 μὴ ἔχοντος δὲ αὐτοῦ ἀποδοῦναι ἐκέλευσεν αὐτὸν ὁ κύριος αὐτοῦ πραθῆναι καὶ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ τὰ τέκνα καὶ πάντα ὅσα εἶχε, καὶ ἀποδοθῆναι. 26 πεσὼν οὖν ὁ δοῦλος προσεκύνει αὐτῷ λέγων· κύριε, μακροθύμησον ἐπ’ ἐμοὶ καὶ πάντα σοι ἀποδώσω. 27 σπλαγχνισθεὶς δὲ ὁ κύριος τοῦ δούλου ἐκείνου ἀπέλυσεν αὐτὸν καὶ τὸ δάνειον ἀφῆκεν αὐτῷ. 28 ἐξελθὼν δὲ ὁ δοῦλος ἐκεῖνος εὗρεν ἕνα τῶν συνδούλων αὐτοῦ, ὃς ὤφειλεν αὐτῷ ἑκατὸν δηνάρια, καὶ κρατήσας αὐτὸν ἔπνιγε λέγων· ἀπόδος μοι εἴ τι ὀφείλεις. 29 πεσὼν οὖν ὁ σύνδουλος αὐτοῦ εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ παρεκάλει αὐτὸν λέγων· μακροθύμησον ἐπ’ ἐμοὶ καὶ ἀποδώσω σοι· 30 ὁ δὲ οὐκ ἤθελεν, ἀλλὰ ἀπελθὼν ἔβαλεν αὐτὸν εἰς φυλακὴν ἕως οὗ ἀποδῷ τὸ ὀφειλόμενον. 31 ἰδόντες δὲ οἱ σύνδουλοι αὐτοῦ τὰ γενόμενα ἐλυπήθησαν σφόδρα, καὶ ἐλθόντες διεσάφησαν τῷ κυρίῳ ἑαυτῶν πάντα τὰ γενόμενα. 32 τότε προσκαλεσάμενος αὐτὸν ὁ κύριος αὐτοῦ λέγει αὐτῷ· δοῦλε πονηρέ, πᾶσαν τὴν ὀφειλὴν ἐκείνην ἀφῆκά σοι, ἐπεὶ παρεκάλεσάς με. 33 οὐκ ἔδει καὶ σὲ ἐλεῆσαι τὸν σύνδουλόν σου, ὡς καὶ ἐγώ σε ἠλέησα; 34 καὶ ὀργισθεὶς ὁ κύριος αὐτοῦ παρέδωκεν αὐτὸν τοῖς βασανισταῖς ἕως οὗ ἀποδῷ πᾶν τὸ ὀφειλόμενον αὐτῷ. 35 Οὕτω καὶ ὁ πατήρ μου ὁ ἐπουράνιος ποιήσει ὑμῖν, ἐὰν μὴ ἀφῆτε ἕκαστος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ ἀπὸ τῶν καρδιῶν ὑμῶν τὰ παραπτώματα αὐτῶν.
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
23 «Γι’ αυτό, η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια μ’ ένα βασιλιά, που θέλησε να ξεκαθαρίσει τους λογαριασμούς του με τους δούλους του. 24Kι όταν άρχισε το ξεκαθάρισμα των λογαριασμών, του έφεραν έναν οφειλέτη που του χρωστούσε δέκα χιλιάδες τάλαντα. 25Kι επειδή δεν είχε να τα πληρώσει, διέταξε ο κύριός του να πουληθούν αυτός και η γυναίκα του και τα παιδιά του κι όλα όσα είχε ώστε να πληρωθεί το χρέος. 26Έπεσε, τότε, ο δούλος κι άρχισε να τον προσκυνά λέγοντας: Kύριε, δείξε μου μακροθυμία και θα σου τα ξεπληρώσω όλα. 27Kι επειδή τον σπλαχνίστηκε το δούλο εκείνο ο κύριός του, τον άφησε ελεύθερο και του χάρισε το δάνειο. 28Bγαίνοντας όμως έξω ο δούλος εκείνος, βρήκε έναν από τους συνδούλους του που του χρωστούσε εκατό δηνάρια. Tον έπιασε τότε και τον έπνιγε λέγοντάς του: Ξόφλησέ μου ό,τι μου χρωστάς. 29Έπεσε, λοιπόν, ο σύνδουλός του στα πόδια του και τον παρακαλούσε λέγοντας: Δώσε μου κάποια πίστωση χρόνου, και θα σου το ξοφλήσω. 30Eκείνος όμως δεν ήθελε κι έτσι πήγε και τον έριξε στη φυλακή, ώσπου να ξοφλήσει το χρέος 31Mα όταν είδαν οι σύνδουλοί του τι έγινε, λυπήθηκαν πάρα πολύ και πήγαν και διηγήθηκαν με κάθε λεπτομέρεια στον κύριό τους όλα όσα έγιναν. 32Tότε τον κάλεσε ο κύριός του και του λέει: Πονηρέ δούλε! Όλο εκείνο το χρέος σού το χάρισα επειδή με παρακάλεσες. 33Δεν όφειλες λοιπόν να σπλαχνιστείς κι εσύ το σύνδουλό σου, όπως σε σπλαχνίστηκα εγώ; 34Kαι οργίστηκε ο κύριός του και τον παρέδωσε στους βασανιστές, ώσπου να ξοφλήσει όλα όσα του χρωστούσε. 35Tο ίδιο θα κάνει και ο Πατέρας μου ο ουράνιος σ’ εσάς, αν δε συγχωρήσετε ο καθένας σας στον αδελφό του, μέσα από την καρδιά του, τα παραπτώματά τους».
Ἀπολυτίκιον
Ἦχος γ’. Θείας πίστεως.
Θείας πίστεως, διδασκαλία, κατεκόσμησας, τὴν Ἐκκλησία, ζηλωτὴς τῶν Ἀποστόλων γενόμενος καὶ κατασπείρας τὰ θεία διδάγματα, μαρτυρικῶς τὸν ἀγῶνα ἐτέλεσας. Κοσμᾶ ἔνδοξε, Χριστὸν τὸν Θεὸν ἱκέτευε, δωρήσασθαι ἠμιν τὸ μέγα ἔλεος.
