Ἡ Βυζαντινή ἐκκλησιαστική ποίηση καί ὑμνολογία εἶναι ἕνα ἀπό τά ἀριστουργήματα τοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος, ποτισμένη μέ τήν χριστιανική πίστη καί ἀποκαλύπτει ἀνυπέρβλητη δύναμη κι ὀμορφιά μοναδική. Ἕνας ἀπό τούς ἐξοχότερους καί πλέον γνωστούς ὕμνους εἶναι καί ὁ Μέγας Κανόνας, πού συνέθεσε ὁ Ἅγιος Ἀνδρέας ὁ Ἱεροσολυμίτης, Αρχιεπίσκοπος Κρήτης, ὁ ὁποῖος εἶναι ἕνας ἀπό τούς κορυφαίους ἐκπροσώπους τῆς ἐκκλησιαστικῆς ποίησης.
Ὁ Ἅγιος Ἀνδρέας γεννήθηκε γύρω στο 660μ.Χ, στήν Δαμασκό ἀπό γονεῖς εὐσεβεῖς. Στά πρῶτα του βήματα ὁ μικρός Ἀνδρέας ἀντιμετὠπισε ἕνα πολύ σοβαρό πρόβλημα, δέν μιλοῦσε καθόλου, ἦταν βωβός, γεγονός πού βύθισε σέ μεγάλη θλίψη τούς γονεῖς του, οἱ ὁποῖοι κατέφυγαν στήν προσευχή. Ὅσο μεγάλωνε ὁ μικρός Ἀνδρέας δέν μιλοῦσε καθόλου. Μά οἱ γονεῖς του δέν ἀπελπίστηκαν, στήριξαν τήν ἐλπίδα τούς στό Θεό καί καρτεροῦσαν. Ὁταν ἕγινε ὁ μικρός Ἀνδρέας Ἕπτά ἐτῶν,ἦρθε μία μέρα μέ τούς γονεῖς του στήν Ἐκκλησία γιά νά τελέσουν Θεία Λειτουργία, πού εἶχαν τάξει. Τήν ὥρα πού ὁ μικρός κοινωνοῦσε τά Ἄχραντα Μυστήρια τοῦ Κυρίου, κατά τρόπο θαυμαστό λύθηκε ἡ γλώσσα του καί ἄρχισε χωρίς καμία δυσκολία νά ὁμιλεῖ. Εδῶ στήν πατρίδα του, τή Δαμασκό, διδάχθηκε τά πρῶτα γράμματα και θέλησε νά ἐφιερωθεῖ στό Θεό. Στήν ἡλικία τῶν 15 ἐτῶν με θερμή ἀγάπη γιά τόν Χριστό ἔρχεται στούς Ἁγίους Τόπους, ὄχι μόνο γιά νά προσκυνήσει, ἄλλά καί γιά νά ἐφιερωθεῖ στόν πανίερο Ναό τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου. Οἱ γονεῖς του ὄχι μόνο δέν ἄνιδροῦν, ἀλλά καί οἱ ἴδιοι τόν ὁδηγοῦν γιά νά τόν ἀφιερώσουν στόν Κύριο. Τά Ἱεροσόλυμα ἦταν ὁ τόπος ὅπου ὁ Ἅγιος μορφώθηκε καί καλλιεργήθηκε βαθύτατα. Σπούδασε τόσο τήν θύραθεν σοφία ὅσο καί τά θεολογικά γράμματα. Ἀρχικά, ἔγινε μοναχός καί γρήγορα ἀνέλαβε τά καθήκοντα τοῦ Πατριαρχικοῦ νοτάριου, τοῦ γραμματέως, δηλαδή τοῦ Πατριάρχη Θεόδωρου καί τοῦ Οἰκονόμου στόν Πανίερο Ναό τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου. Τό πέρασμά του ἀπό τά Ἱεροσόλυμα τοῦ ἔδωσε τόν τίτλο τοῦ Ἱεροσολυμίτη, πού ἕπειτα τόν συνόδευε σέ ὁλόκληρη τή ζωή του. Ἡ παραμονἠ του στά  Ἱεροσόλυμα ἦταν μία συνεχής προπόνηση στήν ἀρετή καί τή σοφία. Γύρω στό 685μ.Χ. ἦλθε στήν Κωνστανινούπολη, ὅπου καί παρέμεινε. Ἀρχικά, ἐγκαταβίωσε στήν περίφημη Μονή τῆς Θεοτόκο τῶν Βλαχερνῶν. Ἐκεῖ χειροτονήθηκε Διάκονος καί τοποθετήθηκε στήν Ἀγία Σοφία, ἐνῶ συγχρόνως τοῦ αἀνατέθηκε ἡ φροντίδα δύο φιλανθρωπικῶν ἱδρυμάτων. Στήν εἰκοσάρχονη παραμονή του στήν Κωνσταντινούπολη, ὁ Ἅγιος Ἀνδρέας διακρίθηκε ὡς θαυμάσιος ρήτορας καί διδάσκαλος. Γι’ αὐτό καί γύρω στό 711 ἐξελέγη Ἀρχιεπίσκοπος Κρήτης. Μόλις ἔφθασε στήν Κρήτη, ὁ λαός τοῦ Θεοῦ τόν ὑποδέχθηκε μέ θερμές ἐκδηλώσεις τιμῆς καί ἀγάπης.
Τό ποιμαντικό ἔργο τοῦ Ἁγίου στή νέα αὐτή ἔπαλξη ὑπῆρξε πλούσιο και καρποφόρο.Συνδύασε ἄριστα τά θεωρητικά ἐνδιαφέροντα καί τήν ἀγάπη του γιά τήν ποίηση μέ τά πραγματικά ποιμαντικά ζητήματα τῆς Ἐπισκοπῆς του. Ἀπό τόν ἄμβωνα ὁ θείος Ἱεράρχης φρόντιζε νά κατευθύνει καί νά διδάσκει τόν λαό πού τοῦ ἐμπιστεύθηκε ὁ Θεός καί ἀγωνιζόταν νά τόν διαφυλάξει τόσο ἀπό τίς κακοδοξίες τῶν αἱρέσεων ὅσο κι ἀπό τίς ἐπιθέσεις τοῦ πονηροῦ. Έπί πλέον, ἔχτισε Ναούς καί Μοναστήρια, ἄνήγειρε σπίτια φτωχῶν καί ἀρρώστων καί συμπαραστάθηκε μέ πατρική ἀγάπη σέ κάθε δοκιμασία τοῦ λαού τῆς Κρήτης.Ἀκόμα ἔκτισε ἑνα τεράστιο φιλανθρωπικό ἵδρυμα, “Τόν Ξενῶνα”, ὅπου ὑπηρετοῦσε ὁ ἴδιος μέ ἀγάπη τούς γέροντες, τούς πτωχούς καί τούς ξένους καί μέ τά ἴδια του τά χέρια φρόντιζε τίς πληγές τῶν ἀσθενῶν, ὥστε νά ἀνακουφίζονται ἀπό τούς ὀδυνηρούς πόνους.
Ὁ φλογερός Ἱεράρχης εἶχε ἀξιωθεῖ ἀπό τόν Κύριο νά θαυματουργεῖ. Ἕτσι, ἔσωσε τήν Κρήτη ἀπό τήν ἐπιδρομή ἄγριων πειρατῶν. Ἄλλοτε πάλι ἔσωσε τήν Κρήτη ἀπό φοβερή ξηρασία φέροντας ἄφθονη βροψή, ἀλλά κι ἀπό φοβερή πανώλη. Δέν ἦσαν μόνο αὐτά τά θαύμαα τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέα ἀλλά “καἰ ἄλλα πολλά…”.
Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Κρήτης ὅμως παράλληλα ὑπήρξε ἕνας θαυμάσιος ἐκκλησιαστικός ρήτορας. Ἐγκωμίασε μέ ἱερό πάθος τήν ὑπεραγία Θεοτόκο ἀλλά καί ἄλλους Ἅγίους. Ἐκεῖ ὅμως πού διέπρεψε περισσότερο εἶναι ἡ ἐκκλησιστική ποίηση. Εἶχε ἀπό τόν Θεό λάβει τό χάρισμα νά συντάσσει ὕμνους. Το ἔργο ὅμως πού τόν καθιέρωσε ὥς ποιητή καί ὑμνογράφο εἶναι ὁ γνωστός Μέγας Κανόνας, πού διαβάζεται τήν Μεγάλη Σαρακοστή καί εἶναι ἔνα ἀριστούργημα τῆς Χριστιανικῆς ποίησης. Γιά τήν ἐπίλυση κάποιου θέματος, ὁ σεβἀσμιος Ἱεράρχης τῆς Κρήτης, ἀναγκάσθηκε νά πάει στή Βασιλεύουσα.
Ἐκεῖ προεῖδε τό τέλος του καί ἐπιστρέφοντας ἀπό τήν Κωνσταντινούπολη γιἀ τήν Κρήτη ἀρρώστησε μέσα στό πλοῖο, ὅταν αὐτό βρισκόταν στ’ἀνοιχτά της Ἐρεσοῦ. Ὁ Ἅγιος ρώτησε σέ ποιό τόπο ἔφτασαν καί ὅταν τοῦ εἶπαν ὅτι βρισκόταν στήν Ἐρεσό τής Λέσβου, τούς εἶπε:”ἐδῶ πρέπει νά παραδώσω τό πνεῦμα μου στόν Θεό” κι ἀμέσως ἐκοιμήθη ἐν Κυρίω. Ἦταν 4 Ἱουλίου τοῦ ἔτους  740μ.Χ. ὅταν ἐτάφη ἐκεῖ στήν Ἐρεσό.
Τέλος, γιά ὅλους ἐμᾶς τούς πιστούς ὁ μεγαλὀπνοος ποιητής Ἁγιος Ἀνδρέας μᾶς ὑπογραμμίζει με τό ἔργο του ὅτι ὁ δρόμος μάς εἶναι μιά πορεία συνεχοῦς μετανοίας, ἡ ὁποία μεταμορφώνει τόν ἄνθρωπο σέ ζωντανή εἰκόνα τοῦ Θεοῦ καί τόν κόσμο σέ Βασιλεία Του.

Πηγή: Μορφές από το Συναξάρι. Ιωάννας Κατσούλα, Εκδόσεις Κυπρή 2010.

ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΟ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ
ΚΥΡΙΑΚΗ 4 IOYΛIOY
Ματθ.δ’ 18-23