ΚΥΡΙΑΚΗ
“Ζ΄ΛΟΥΚΑ”

Θέμα Λειτουργικού Κηρύγματος: “Ο αιφνιδιασμός και τα βάθη της ψυχής μας”

ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΟ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ ΚΥΡΙΑΚΗΣ “Ζ΄ ΛΟΥΚΑ”
Λουκ. 8,41-56

ΚΕΙΜΕΝΟ

41 καὶ ἰδοὺ ἦλθεν ἀνὴρ ᾧ ὄνομα Ἰάειρος, καὶ αὐτὸς ἄρχων τῆς συναγωγῆς ὑπῆρχε· καὶ πεσὼν παρὰ τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ παρεκάλει αὐτὸν εἰσελθεῖν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ, 42 ὅτι θυγάτηρ μονογενὴς ἦν αὐτῷ ὡς ἐτῶν δώδεκα, καὶ αὕτη ἀπέθνησκεν. Ἐν δὲ τῷ ὑπάγειν αὐτὸν οἱ ὄχλοι συνέπνιγον αὐτόν. 43 καὶ γυνὴ οὖσα ἐν ρύσει αἵματος ἀπὸ ἐτῶν δώδεκα, ἥτις ἰατροῖς προσαναλώσασα ὅλον τὸν βίον οὐκ ἴσχυσεν ὑπ’ οὐδενὸς θεραπευθῆναι, 44 προσελθοῦσα ὄπισθεν ἥψατο τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου αὐτοῦ, καὶ παραχρῆμα ἔστη ἡ ρύσις τοῦ αἵματος αὐτῆς. 45 καὶ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς· τίς ὁ ἁψάμενός μου; ἀρνουμένων δὲ πάντων εἶπεν ὁ Πέτρος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ· ἐπιστάτα, οἱ ὄχλοι συνέχουσί σε καὶ ἀποθλίβουσι, καὶ λέγεις τίς ὁ ἁψάμενός μου; 46 ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν· ἥψατό μού τις· ἐγὼ γὰρ ἔγνων δύναμιν ἐξελθοῦσαν ἀπ’ ἐμοῦ. 47 ἰδοῦσα δὲ ἡ γυνὴ ὅτι οὐκ ἔλαθε, τρέμουσα ἦλθε καὶ προσπεσοῦσα αὐτῷ δι’ ἣν αἰτίαν ἥψατο αὐτοῦ ἀπήγγειλεν αὐτῷ ἐνώπιον παντὸς τοῦ λαοῦ, καὶ ὡς ἰάθη παραχρῆμα. 48 ὁ δὲ εἶπεν αὐτῇ· θάρσει, θύγατερ, ἡ πίστις σου σέσωκέ σε· πορεύου εἰς εἰρήνην. 49 Ἔτι αὐτοῦ λαλοῦντος ἔρχεταί τις παρὰ τοῦ ἀρχισυναγώγου λέγων αὐτῷ ὅτι τέθνηκεν ἡ θυγάτηρ σου· μὴ σκύλλε τὸν διδάσκαλον. 50 ὁ δὲ Ἰησοῦς ἀκούσας ἀπεκρίθη αὐτῷ λέγων· μὴ φοβοῦ· μόνον πίστευε, καὶ σωθήσεται. 51 ἐλθὼν δὲ εἰς τὴν οἰκίαν οὐκ ἀφῆκεν εἰσελθεῖν οὐδένα εἰ μὴ Πέτρον καὶ Ἰωάννην καὶ Ἰάκωβον καὶ τὸν πατέρα τῆς παιδὸς καὶ τὴν μητέρα. 52 ἔκλαιον δὲ πάντες καὶ ἐκόπτοντο αὐτήν. ὁ δὲ εἶπε· μὴ κλαίετε· οὐκ ἀπέθανεν ἀλλὰ καθεύδει. 53 καὶ κατεγέλων αὐτοῦ, εἰδότες ὅτι ἀπέθανεν. 54 αὐτὸς δὲ ἐκβαλὼν ἔξω πάντας καὶ κρατήσας τῆς χειρὸς αὐτῆς ἐφώνησε λέγων· ἡ παῖς, ἐγείρου. 55 καὶ ἐπέστρεψε τὸ πνεῦμα αὐτῆς, καὶ ἀνέστη παραχρῆμα, καὶ διέταξεν αὐτῇ δοθῆναι φαγεῖν. 56 καὶ ἐξέστησαν οἱ γονεῖς αὐτοῖς. ὁ δὲ παρήγγειλεν αὐτοῖς μηδενὶ εἰπεῖν τὸ γεγονός.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

41Ήρθε τότε κάποιος, που λεγόταν Iάειρος, και ο οποίος ήταν άρχοντας της συναγωγής, κι έπεσε στα πόδια του Iησού και τον παρακαλούσε να επισκεφτεί το σπίτι του, 42γιατί είχε μια μοναχοκόρη, ηλικίας δώδεκα χρόνων περίπου, κι αυτή πέθαινε. Kαι καθώς αυτός προχωρούσε, τον συμπίεζαν τα πλήθη. 43Kαι μια γυναίκα, που είχε αιμορραγία δώδεκα χρόνια, και η οποία είχε ξοδέψει όλο το βιος της στους γιατρούς, χωρίς να κατορθώσει να βρει τη γιατρειά της από κανέναν, 44πλησίασε από πίσω κι άγγιξε την άκρη του ρούχου του, κι αμέσως η αιμορραγία της σταμάτησε! 45Tότε ο Iησούς είπε: Ποιος είναι αυτός που με άγγιξε;» Kι επειδή όλοι αρνιόνταν, του είπε ο Πέτρος, καθώς κι εκείνοι που ήταν μαζί του:  «Δάσκαλε, οι όχλοι σε συμπιέζουν και σε θλίβουν, και ρωτάς: Ποιος είναι αυτός που με άγγιξε;» 46Aλλ’ο Iησούς είπε:  «Kάποιος με άγγιξε, γιατί το ένιωσα εγώ που βγήκε δύναμη από μένα». 47Tότε η γυναίκα, σαν είδε ότι δεν έμεινε απαρατήρητη, παρουσιάστηκε τρέμοντας κι αφού έπεσε στα πόδια του, του είπε μπροστά σε όλο το λαό για ποιο λόγο τον άγγιξε και ότι γιατρεύτηκε μεμιάς. 48Kι εκείνος της είπε:  «Θάρρος κόρη μου. H πίστη σου σε έσωσε. Πήγαινε και έχε ειρήνη».

   49Kι ενώ αυτός συνέχιζε ακόμα να μιλάει, έρχεται κάποιος από το σπίτι του αρχισυνάγωγου και του λέει:  «H κόρη σου πέθανε. Mην ενοχλείς πια το Δάσκαλο». 50O Iησούς, όμως, όταν το άκουσε, του είπε:  «Mη φοβάσαι, μόνο πίστευε, και θα σωθεί». 51Kι όταν έφτασε στο σπίτι, δεν άφησε κανέναν να μπει μέσα παρά μονάχα τον Πέτρο, τον Iωάννη και τον Iάκωβο, καθώς και τον πατέρα του κοριτσιού και τη μητέρα. 52Kι όλοι έκλαιγαν κι οδύρονταν γι’αυτήν, αλλ’ο Iησούς είπε:  «Mην κλαίτε, δεν πέθανε, απλώς κοιμάται». 53Mα εκείνοι γελούσαν περιφρονητικά σε βάρος του, γιατί το ήξεραν πως πέθανε. 54Tότε ο Iησούς, αφού τους έβγαλε όλους έξω, έπιασε το χέρι της και είπε με δυνατή φωνή:  «Kοριτσάκι, σήκω»! 55Kι επέστρεψε το πνεύμα της και σηκώθηκε αμέσως! Kατόπιν διέταξε να της δώσουν να φάει. 56Kι έμειναν κατάπληκτοι οι γονείς της. O Iησούς τους παράγγειλε ακόμα να μην πουν το γεγονός σε κανέναν.    

Κυριακή, 8 Νοεμβρίου 2026

Ζ΄ ΛΟΥΚΑ (Λουκ. 8, 41-56)

Ο αιφνιδιασμός και τα βάθη της ψυχής μας.

Σήμερα μας ξάφνιασε ο Κύριος:

– Ποιος με άγγιξε;

– Ποιος σε άγγιξε;, λένε οι μαθητές. Εδώ σε συνθλίβουν, σε πιέζουν, σε ποδοπατούν οι άνθρωποι. Και εσύ λες, ποιος με άγγιξε;

– Όχι, κάποιος με άγγιξε.

Καημένη γυναίκα! Είχε πάει, κρύφτηκε κάτω, να μην τη βλέπει ο κόσμος και ρεζιλευτεί. Και ακούμπησε το κράσπεδο, το άκρο του ιματίου του Ιησού Χριστού. Και σαν να είπε:

– Ευλογημένε, με πρόδωσες, με απεκάλυψες. Εγώ έρθω κρυφά, να μη με δει ο κόσμος κι εσύ μου τα έβγαλες όλα στη φόρα; Γιατί έτσι Κύριε;

Και αναγκάστηκε να πει την αλήθεια. Δεν ήταν έτοιμη να δικαιολογηθεί, να πει κάτι άλλο, να κρυφτεί. Δεν μπορούσε. Την ξάφνιασε ο Κύριος! «Ποιος με άγγιξε;».

Αυτό το ξάφνιασμα το αγαπάει πάρα πολύ καλά ο καλός Θεός. Πάρα πολύ καλά το αγαπάει. Γιατί μέσα από αυτό το ξάφνιασμα βγάζει πολλά, που έχουμε κρυμμένα μέσα στο υποσυνείδητο και δεν τα καταλαβαίνουμε. Εμείς συνήθως βγάζουμε αυτά που τα μορφοποιούμε, τα κάνουμε όμορφα, καλά, τα ταξινομούμε και λέμε: «Θα πω αυτό, αυτό και αυτό. Αυτό δε θα το πω, δε χρειάζεται». Κάνουμε ταξινόμηση.

Μοιάζει σαν αυτόν που έρχεται ξαφνικά στο σπίτι μιας γυναίκας, Σάββατο πρωί, που η γυναίκα καθαρίζει, σκουπίζει, ανοίγει την πόρτα, μπαίνει μέσα και τα βλέπει όλα άνω κάτω. Εάν πάει μια μέρα άλλη και ειδοποίησε ότι: «Θα ‘ρθω επίσκεψη», όλα η νοικοκυρά τα ‘χει τακτοποιημένα, όμορφα, περιποιημένα.

Και το κάνει πάρα πολλές φορές αυτό το ξάφνιασμα ο Κύριος στη ζωή μας. Θυμηθείτε τον Δαβίδ, τον σπουδαίο αυτό βασιλιά, όταν φόνευσε τον Ουρία, και πήρε την γυναίκα του Ουρία, και νόμισε ότι είναι ωραίος, ασφαλής (Β΄ Βασιλειών 12,1–13):

– Δε με είδε κανένας, δε με κατάλαβε κανένας, καλά είμαι.

Και στέλνει ο Κύριος τον Νάθαν και του λέει:

– Βασιλιά, ξέρεις κάτι;.

– Τι; λέει.

– Κάποιος πήγε και πήρε την αμνάδα, το ένα, το μοναδικό αρνάκι που είχε ο γείτονάς του και τον άφησε χωρίς την αμνάδα.

– Τι;, λέει ο Δαβίδ. Τι; Θα τον φονεύσουμε.

Λέει ο Νάθαν:

– Εσύ είσαι αυτός, που έκλεψες τη γυναίκα του Ουρία.

Και μετενόησε! Του το ‘βγαλε ξαφνικά! Έβγαλε τον αυθορμητισμό του:

– Θα τον φονεύσουμε.

– Εσύ είσαι.

Και άλλη φορά ο Κύριος, πολλές φορές. Άλλη φορά ήταν στην έρημο και μαζεύτηκε πάρα πολύς κόσμος. Και λέει στον Φίλιππο (Ιωάννης 6,5–7):

– Και τώρα δε μου λέτε, πώς θα τους ταΐσουμε όλους αυτούς; Πέρασε η μέρα.

Τον αιφνιδιάζει, εκεί που κήρυττε, εκεί που μιλούσε:

– Έλα εδώ, πώς θα τους ταΐσουμε αυτούς;

– Κύριε, λέει, δεν έχουμε τίποτα, μόνο δύο δηνάρια, κάπου εκεί.

Κάτι πολύ λίγο. Και έρχεται ο Ανδρέας και λέει:

– Να, αυτό το παιδάκι έχει πέντε άρτους.

Το παιδάριο, αν εννοεί παιδάκι, δούλο, υπηρέτη κάποιου άλλου.

– Έχει πέντε άρτους και δύο ψάρια.

– Φέρτα εδώ.

Και το αιφνιδιάζει και το παιδί.

– Πού τα πάτε βρε παιδιά; Εγώ τα έχω να φάω. Πού τα παίρνετε; Τι θα τα κάνετε; Εγώ τι θα κάνω;

Δεν πρόλαβε να αντιδράσει, αιφνιδιασμός. Και έκανε τον πολλαπλασιασμό των άρτων

και λέει:

– Δώστε όσο θέλουν. Όσο θέλουν, δώστε.

Και έφαγαν και περίσσεψαν.

Ξέρετε, οι πατέρες, αυτό το ξάφνιασμα του Θεού, το παραλληλίζουν με την ψυχολογία του βάθους, που λένε σήμερα οι ψυχολόγοι. Έρχεται να βγάλει εκείνα, τα οποία εμείς δεν προλάβαμε να δικαιολογήσουμε, να καλύψουμε, να κρύψουμε. Δεν προλάβαμε. Μας έπιασε εξαπίνης, εξ απροόπτου.

Έχει μία ιστορία η Παλαιά Διαθήκη, που ακριβώς τα αγγίζει όλα αυτά. Οι μαθητές του προφήτου Ελισσαίου, πάνε και λένε στον προφήτη (Δ΄Βασ.6,1-6):

– Προφήτα, γίναμε πολλοί και η καλύβα που έχουμε είναι μικρή. Να πάμε κάτω στο ποτάμι, να κόψουμε ξύλα για να φτιάξουμε μια μεγαλύτερη καλύβα;.

– Ναι, λέει, πάτε.

Πάνε στο ποτάμι, δανείζονται ένα τσεκούρι, δανεικό, και κόβανε ξύλα. Και ξαφνικά! Ξαφνικά πάλι, φεύγει το σίδηρο και πέφτει μέσα στο ποτάμι. Ξαφνικά.

– Προφήτα, λένε, το σιδήριον έφυγε από το ξύλο, το χάσαμε και ήταν και δανεικό, τι θα κάνουμε τώρα;

Ξαφνικά πάλι, ε; Το σίδηρο στο ποτάμι μέσα, εκεί μέσα στην άμμο, στο χώμα, τι έχει το ποτάμι κάτω. Και πάει ο προφήτης, κόβει ένα ξύλο, ένα κλαδί, το ρίχνει στο ποτάμι και τότε το σίδηρο, αυτό το βαρύ, ανέβηκε πάνω. Το σίδηρο ανέβηκε πάνω. Προτύπωσις του Τιμίου Σταυρού.

– Πάρτε το, λέει, τώρα και συνεχίστε τη δουλειά σας.

Τι όμορφα αυτά όλα! Το βάρος, το βάρος των αμαρτιών μας έπεσε κάτω, το εξαφάνισε ο πειρασμός, έπεσε κάτω.

Και αυτά που είχαμε, τα χαρίσματα και τις αρετές μας που τις λερώσαμε, αυτό το κατ’ εικόνα που το λερώσαμε και είναι δανεικό, μας το έδωσε ο Κύριος, έφυγε, χάθηκε. Τι θα κάνουμε; Το ξύλο, ο Τίμιος Σταυρός, το μαρτύριο, ο αγώνας, ο πόνος, ο κόπος θα ανασύρουν όλα αυτά τα βαρίδια που έπεσαν μέσα στον πυθμένα του ποταμού, που είναι η συνείδησις και το υποσυνείδητο, και θα τα βγάλει επάνω. Μην τρομάζετε μ’ αυτό, μην τρομάζετε, να χαίρεστε, διότι λένε οι πατέρες: «Το γαρ απρόσληπτον και αθεράπευτον» Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Θεολόγος, στην Ἐπιστολή 101, Πρὸς Κληδόνιον πρεσβύτερον (Τὸ γὰρ ἀπρόσληπτον, ἀθεράπευτον· ὃ δὲ ἥνωται τῷ Θεῷ, τοῦτο καὶ σῴζεται).

Δε θέλει να μας κακοποιεί ο Κύριος, δε θέλει να μας παιδεύει, αλλά μας αγαπάει πάρα πολύ. Πάρα πολύ μας αγαπάει, γι’ αυτό και θέλει να βγούνε όλα στην επιφάνεια, κι ας μην το καταλαβαίνουμε εμείς. Ώστε να τα παραλάβει, θα λέγαμε, είναι ο σκουπιδιάρης των αμαρτιών, μαζεύει τις αμαρτίες όλες. Όλες. Να πάρει και την πιο αθέατη και ακατανόητη αμαρτία, που η λογική μας δεν το δέχεται, δεν μπορεί να το δεχτεί. Και αυτά να τα πάρει όλα και να τα διορθώσει. Και έρχεται και μας βλέπει και καμαρώνει και λέει:

– Πόνεσες παιδί μου, πόνεσες; Δεν πειράζει, σ’ αγαπώ!

«Ον αγαπά ο Θεός, παιδεύει» (Εβρ.12,6). Δεν κολακεύει ο Θεός, παιδεύει, παιδαγωγεί, για να γίνουμε συνεχώς και συνεχώς καλύτεροι.

Έτσι και με τους Αποστόλους, ξαφνικά. Τι κάνανε; Ψαρεύανε.

– Ελάτε εδώ και θα σας κάνω μαθητές (Ματθ.4,18-20).

– Πού εδώ; Έχουμε δίχτυα, έχουμε βάρκες, έχουμε χίλια δυο. Πού; Τι λες τώρα;

– Εδώ, ελάτε.

Ο αιφνιδιασμός στη ζωή μας είναι ωραίο πράγμα! Είναι ωραίο πράγμα! Γιατί είναι εκείνο, το οποίο θα με αναπαύσει και από εκείνα που εγώ δεν τα καταλαβαίνω, δεν τα νιώθω. Και ας πονάω. Αυτό το βάθος, όταν βγαίνει έξω φέρνει πόνο, φέρνει στεναχώρια. Αλλά μετά «Διήλθαμε λέει δια πυρός και ύδατος». Περάσαμε μέσα από φωτιά και νερό. Μια να καούμε, μια να πνιγούμε, αλλά στο τέλος βγήκαμε σε αναψυχή.

Έτσι, αγαπητοί μου, το ξάφνιασμα του Θεού στη ζωή μας, μην το φοβάστε. Να παρακαλάτε και να λέτε: «Θεέ  μου, αυτά τα κρυφά της ψυχής μου, που σαν το σίδηρο των μαθητών του Ελισσαίου έπεσαν μέσα εκεί στο βάθος της ψυχής, βγάλτα. Βγάλτα».

Όταν πήγε στον τάφο του Λαζάρου (Ιω.11,43), τι είπε;

– Λάζαρε, δεύρο έξω.

Τι λέει τώρα ;

– Λάζαρε, βγες έξω, παιδί μου, βγες έξω.

– Τι λέει τώρα; Αυτός έχει τέσσερις μέρες πεθαμένος, βγες έξω;

Και όμως βγήκε.

Άρα, λοιπόν, αγαπητοί μου, αυτή είναι η ομορφιά της πνευματικής μας ζωής. Ο αιφνιδιασμός. Αν δεν υπάρχει αιφνιδιασμός στη ζωή μας, τότε, όλα τα τακτοποιούμε όμορφα και καλά, και πάμε στην εξομολόγηση, περιποιημένοι, τα σκεφτήκαμε τι θα πούμε, τι δε θα πούμε, τι θα το μορφοποιήσουμε, τι θα το δικαιολογήσουμε, τι θα το φτιάξουμε. Και περνάει η ζωή μας, μένοντας υπόλοιπα, κατάλοιπα. Ο Κύριος όμως, με την κακοπάθεια, την περιπέτεια, ο Σταυρός, τι ωραίο πράγμα ο Σταυρός! Κακοπάθεια, περιπέτεια. Ναι, μας πονάει, μας γονατίζει. Αλλά βρείτε και έναν Κυρηναίο (Λουκ.232,26) να σας βοηθάει να σηκώνετε τον Σταυρό σας, και να πορευόμαστε όλοι μαζί στην Βασιλεία του Θεού.

 

Περίληψη Κειμένου

Ο αναλύεται πώς ο Χριστός και ο Θεός στην Αγία Γραφή χρησιμοποιούν τον αιφνιδιασμό για να αποκαλύψουν και να θεραπεύσουν τον εσωτερικό κόσμο των ανθρώπων.

• Τα Βιβλικά Παραδείγματα Αιφνιδιασμού:
  • Η Αιμορροούσα γυναίκα: Ενώ πλησίασε κρυφά για να θεραπευτεί, ο Χριστός τη ρώτησε «Ποιος με άγγιξε;», βγάζοντάς την από την κρυψώνα της και αναγκάζοντάς την να πει την αλήθεια χωρίς να προλάβει να προετοιμάσει δικαιολογίες.
  • Ο Βασιλιάς Δαβίδ: Μετά το αμάρτημα με την παραλαβή της γυναίκας του Ουρία, ο προφήτης Νάθαν τον αιφνιδίασε με την παραβολή της αμνάδας, αποσπώντας την αυθόρμητη καταδίκη του Δαβίδ πριν συνειδητοποιήσει ότι αφορούσε τον ίδιο.
  • Ο Απόστολος Φίλιππος & το Παιδάριο: Ο Χριστός αιφνιδίασε τους μαθητές στην έρημο ρωτώντας πώς θα ταΐσουν το πλήθος, αποκαλύπτοντας την ανθρώπινη ανεπάρκεια πριν τον πολλαπλασιασμό των άρτων.
  • Η Κλήση των Αποστόλων: Η ξαφνική πρόσκληση να αφήσουν δίχτυα και βάρκες για να τον ακολουθήσουν.
  • Η Ανάσταση του Λαζάρου: Η απρόσμενη διαταγή «Λάζαρε, δεύρο έξω» σε έναν ήδη τετραήμερο νεκρό.
• Ο Παραλληλισμός με τη Ψυχολογία και την Πνευματική Ζωή:
  • Η νοικοκυρά και ο απροειδοποίητος επισκέπτης: Όταν ειδοποιούμαστε, «τακτοποιούμε» τα πράγματα για να φαίνονται όμορφα (όπως κάνουμε συχνά και στην εξομολόγηση, φιλτράροντας τι θα πούμε). Ο αιφνιδιασμός όμως εμφανίζει το σπίτι (την ψυχή) όπως πραγματικά είναι.
  • Το τσεκούρι του Ελισσαίου (Δ΄ Βασιλειών): Όταν το σιδερένιο τσεκούρι έπεσε στον πυθμένα του ποταμού, ο προφήτης έριξε ένα ξύλο και το σίδερο ανέβηκε στην επιφάνεια. Το ξύλο συμβολίζει τον Τίμιο Σταυρό, ο οποίος με τις δοκιμασίες, τους πόνους και τις περιπέτειες ανασύρει από το υποσυνείδητο και τη συνείδηση τα «βαρίδια» των αμαρτιών και τα τραύματα που είχαμε κρυμμένα.
• Το Κεντρικό Μήνυμα:
  • Ο Θεός δεν αιφνιδιάζει για να παιδέψει ή να εκθέσει τον άνθρωπο, αλλά από αγάπη («Όν αγαπά Κύριος παιδεύει»). Θεραπεύει αυτό που αποκαλύπτεται («Τὸ γὰρ ἀπρόσληπτον, ἀθεράπευτον» κατά τον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο).
  • Ο πιστός δεν πρέπει να φοβάται τις δυσκολίες, τις ανατροπές και τις δοκιμασίες (τον Σταυρό), αλλά να παρακαλά να βγουν στην επιφάνεια τα κρυφά της ψυχής του, ώστε να τα παραλάβει ο Χριστός και να τα καθαρίσει,

 

 

Απομαγνητοφώνηση: Θεόδωρος Σύρ. & Χρυσούλα Χαρ.

Περίληψη, νοηματική προσαρμογή και προσθήκη παραπομπών από τον ομιλούντα.