Αναζητήστε σελίδες, άρθρα και βιβλία (ράφια AnyFlip και δανειστική βιβλιοθήκη) σε όλο το galilea.gr.
LIVEΕδώ παρακολουθείτε ζωντανά το 24ωρο πρόγραμμα του Galilea WebTV, καθώς και τις ζωντανές μεταδόσεις της Galilea.gr — που περιλαμβάνουν και τις μεταδόσεις της Φιλαρμονικής.
ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ
ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΚΗΡΥΓΜΑΤΑ

2026 4 Οκτ. Αληθινή Ελευθερία, Β΄ ΛΟΥΚΑ (Λουκ. 6,31-36)- π.Νικηφόρος Κοντογιάννης

4 Οκτωβρίου 2026 · ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΚΗΡΥΓΜΑΤΑ

Βίντεο

ΚΥΡΙΑΚΗ
“Β΄ ΛΟΥΚΑ”


Θέμα 
Λειτουργικού Κηρύγματος: “Αληθινή Ελευθερία”

Κυριακή, 4 Οκτωβρίου 2026

Β΄ ΛΟΥΚΑ.

Αληθινή Ελευθερία.

Ακολουθεί μια σύντομη περίληψη του κειμένου: “Η έννοια της ελευθερίας: Είναι λάθος η αντίληψη του Διαφωτισμού ότι «η ελευθερία μου σταματά εκεί που αρχίζει η ελευθερία του άλλου». Αυτή η άποψη οδηγεί σε σύγκρουση και οριοθέτηση. Αντίθετα, η αληθινή ελευθερία είναι η αρμονική συνύπαρξη και ο σεβασμός των επιθυμιών και του χώρου του άλλου. • Το πνεύμα του Θεού και ο γάμος: Η παρουσία του Αγίου Πνεύματος δεν καταπιέζει αλλά συνυπάρχει με τον άνθρωπο. Ως κορυφαία έκφραση αυτής της ελευθερίας παρουσιάζεται ο γάμος, όπου το ζευγάρι δεν επιβάλλεται ο ένας στον άλλον, αλλά συνυπάρχει με αγάπη και υποχώρηση. • Το «κάστρο» της ψυχής: Ο άνθρωπος παρομοιάζεται με ένα κάστρο που περικλείει τρεις θησαυρούς: τη βούληση, τη νόηση και το συναίσθημα. Στη σύγχρονη εποχή, τα τείχη αυτού του κάστρου έχουν γκρεμιστεί από εξωτερικά ερεθίσματα (διαδίκτυο, μηνύματα, πρότυπα), αλλοιώνοντας την εσωτερική ελευθερία. • Η στάση του Θεού: Ο Θεός σέβεται απόλυτα την ελευθερία του ανθρώπου· δεν παραβιάζει την προσωπικότητά του αλλά στέκεται διακριτικά στην πόρτα και χτυπά («Ιδού, έστηκα επί την θύραν και κρούω»), περιμένοντας ο άνθρωπος να Του ανοίξει οικειοθελώς. • Πνευματική επαγρύπνηση: Το κείμενο καλεί σε πνευματική αφύπνιση, προκειμένου ο καθένας να προστατεύσει τον εσωτερικό του κόσμο από την πνευματική «ακαθαρσία» της εποχής (όπως η υπέρμετρη χρήση της τεχνολογίας και των θεαμάτων) και να διαφυλάξει τον πνευματικό του θησαυρό”.

Όταν ήμασταν παιδιά, μικρά παιδιά στο σχολείο -μπορεί και εσείς να το κάνατε- βάζαμε μία γραμμή στη μέση του θρανίου και λέγαμε:

– Μέχρι εδώ είναι δικό μου, από εδώ και πέρα δε θα περάσεις εσύ.

Και ο άλλος έλεγε:

– Ναι, κι αυτό είναι δικό μου, από εδώ και πέρα δε θα περάσεις.

Και προσπαθούσαμε να δούμε μήπως πέρασε και μπήκε στο δικό μας χώρο, μήπως εγώ μπήκα στο δικό του χώρο.

Και τι γινόταν αυτό; Λέγανε, λέγανε και το λένε και σήμερα, γιατί εκεί επιστρέφουμε, ο δυτικός διαφωτισμός έλεγε, και το λένε και σήμερα, μορφωμένοι άνθρωποι και απορώ γιατί το λένε. Το είπε κάποιος. Και; Ότι «η ελευθερία η δική μου σταματά εκεί που αρχίζει η ελευθερία η δική σου». Δηλαδή, κόντρα, σύγκρουση.

– Εγώ πιο δω.

– Όχι, εγώ πιο δω.

– Όχι εσύ εδώ.

– Όχι εγώ εδώ.

Και τι γίνεται; Σύγκρουσις. Δεν είναι αυτό ελευθερία, αυτό είναι ο διαφωτισμός, ο ορθολογισμός, αυτό λέει το κεφάλι μου.

Και τ’ άκουσα προχθές και κάπου, από κάποιον ιερέα, καλλιεργημένο ιερέα, να λέει ότι: «Εκεί που σταματά, που αρχίζει η ελευθερία του άλλου, σταματά η δική μου ελευθερία». Τι λες ρε παιδί μου; Τι λες ρε παιδί μου;

Κι όμως, η αληθινή ελευθερία είναι συνύπαρξη. Αληθινή ελευθερία είναι να ξέρω τι σου αρέσει, τι θέλεις, τι αγαπάς, ώστε αυτά όλα να μην τα παραβιάσω. Κι εσύ το ίδιο για μένα. Γιατί όπως εγώ δε θέλω να μπαίνεις εσύ στο χωράφι μου, δε θέλω να μπαίνω κι εγώ στο χωράφι σου. Όπως δε θέλω να με κακοποιείς -δηλαδή μπαίνεις μέσα μου και με κάνεις κακό, με οποιοδήποτε τρόπο- έτσι δεν πρέπει κι εγώ εσένα να σε μεταχειρίζομαι άσχημα.

Και τι γίνεται τότε; Γιατί η ελευθερία δεν είναι τα υλικά πράγματα. Αν ελευθερία είναι τα υλικά πράγματα, ξεπέσαμε. Ξεπέσαμε στην κατηγορία των ζώων. Τα υλικά πράγματα εκφράζουν την ελευθερία που έχουμε μέσα μας.

«Ου το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί η ελευθερία» (Β Κορ.3,17). Όπου υπάρχει Πνεύμα Θεού, εκεί ελευθερία. Και όταν λέει Πνεύμα Θεού, είναι το Πνεύμα το Άγιο. Το Πνεύμα το Άγιο  γι’ αυτό δεν το εμφανίζουμε ως πρόσωπο. Αλλά σαν αέρα, σαν κάτι, κάτι άλλο, γενικό. Γιατί εισέρχεται παντού, μπαίνει παντού στη ζωή μας. Και δε μας καταπιέζει, δε μας καταδυναστεύει, αλλά συνυπάρχει μαζί μας, αξιοποιώντας και αξιολογώντας το εγώ μας, την προσωπικότητά μας.

Το ξέρατε ότι η πιο πραγματική έκφραση ελευθερίας του ανθρώπου είναι ο γάμος; Ο γάμος είναι η έκφραση της ελευθερίας. Όσο κάθομαι και αναλύω το μυστήριο του γάμου, μένω έκπληκτος. Γιατί ανεβάζουμε το μοναχισμό, «Ο γέροντας, ο τάδε, ο τάδε». Ναι, εντάξει. Αλλά ο μοναχισμός δε φτάνει τον γάμο. Εμείς απλώς τον γκρεμίσαμε, γιατί δεν ξέρουμε να τον αξιοποιούμε.

Γιατί είναι ο γάμος έκφραση ελευθερίας; Γιατί ο άνδρας δεν επεμβαίνει στη ζωή της γυναίκας, ούτε η γυναίκα στη ζωή του άνδρα .Ο άνδρας δε θέλει να γίνεται το δικό του. Και η γυναίκα δε θέλει να γίνεται το δικό της. Και τι κάνουν και οι δυο; Συνυπάρχουν, υποχωρώντας ο ένας χάριν του άλλου ή δίνοντας θέση και τόπο στον άλλον, μέσα σε ένα πνεύμα αγάπης, γιατί υπάρχει το Πνεύμα του Θεού. Αν δεν υπάρχει αγάπη στη ζωή μου, θα αποκτήσω λεφτά και θα σε δεσμεύω για να σε έχω κοντά μου.

– Είσαι φτωχός; Πάρε 10 ευρώ, έλα σκούπισε με την αυλή.

– Είσαι τούτο; Πάρε τούτο να κάνουμε εκείνο, κάνουμε το άλλο.

Και σε δεσμεύω. Όπως και στα πνευματικά θέματα. Οι γονείς δεσμεύουν τα παιδιά τους.

– Έτσι θα γίνεις, έτσι θα σπουδάσεις.

Και τα καταστρέφουν. Δεν μπαίνουμε να δούμε την ψυχή του άλλου. Έχει ελευθερία. Έχει ελευθερία ο καθένας μας.

Τι σημαίνει ελευθερία. Υπάρχει ένα κάστρο, καθένας μας είναι ένα κάστρο, μέσα στο οποίο υπάρχουν τρεις θησαυροί: βούλησις, νόησις, συναίσθημα. Μέσα σ’ αυτό το κάστρο δεν επιτρέπεται εγώ να επεμβαίνω, εάν ο άλλος δε μου δώσει το ελεύθερο να μπω. Και ότι υπάρχει μέσα σ’ αυτό το κάστρο, εγώ πρέπει να το διαφυλάσσω.

«Γιατί γκρέμισες, λέει, τους φραγμούς;» Γκρέμισες τον φράχτη. «Και όποιος περνάει, λέει, τρυγεί από το αμπέλι αυτό;» (Ψαλ.79,13) Γιατί στην εποχή μας, γκρεμίσαμε τα τείχη αυτού του κάστρου, και μπαίνουν μέσα μας όλοι. Μηνύματα, ίντερνετ, διαδίκτυο, τραγούδια, τραγουδιστές. Ο ένας, ο άλφα, ο βήτα. Μηνύματα βομβαρδίζουν να μας αλλάξουν τη βούληση, τη νόηση και το συναίσθημα. «Έτσι κάνουν όλοι». Και φεύγουν τα παιδιά και τρέχουν να πάνε σε τραγουδιστές που είναι εγκληματίες, οδηγούν στο έγκλημα. «Κι όμως, λέει, ήταν καλός». Όλοι καλοί. Όλοι καλοί είμαστε. «Κατ’ εικόνα Θεού» είμαστε όλοι.

Πώς διαχειριζόμαστε αυτόν τον θησαυρό που έχουμε μέσα μας; Γιατί αφήνουμε τον κάθε έναν να μπαίνει μέσα μας και να καταστρέφει τη βούληση, τη νόηση και το συναίσθημα;

Πώς σκεφτόμαστε σήμερα; Όπως θέλει ο κόσμος; Πώς θέλω να ζω στη ζωή μου; Όπως αυτός ο τραγουδιστής, αυτός ο ηθοποιός, αυτός ο Α, ο Β; Πολύ ωραία, να το κάνω. Πού θα με οδηγήσει; Πού θα με οδηγήσει; Όπου βγούμε; Άρα δεν έχει συγκεκριμένο δρόμο; Άρα, καταστροφή. Άρα, ο διάβολος σε αναλαμβάνει και σε πάει στο πουθενά. Κόλασης.

Όταν ξέρω όμως πού πορεύομαι, τότε λέω: «Αυτόν γιατί τον ακολουθώ; Γιατί ντύνομαι σαν αυτόν; Γιατί θέλω να κτενιστώ, γιατί αυτή κτενίστηκε έτσι;» Γιατί το θέλω μου πρέπει να το εξαρτάω από άλλους; Γιατί το “θέλω” των παιδιών μας, θέλουμε να το κάνουμε όπως είναι το δικό μας “θέλω”, και όχι όπως θέλει ο Θεός. Τουλάχιστον ο Θεός δεν παραβιάζει τον άνθρωπο. Ο Θεός δεν παραβιάζει τον άνθρωπο.

Τι λέει στην Αποκάλυψη; Που την Αποκάλυψη τη βλέπουμε και τρομάζουμε, γιατί ακούμε συνέχεια “666. Αντίχριστος”, και το ένα και το άλλο. Τι λέτε, βρε παιδί μου! Αυτά είναι για τους εγκληματίες. Για τον πνευματικό άνθρωπο η Αποκάλυψη κρύβει μυστήρια ωραία. Λέει στην Αποκάλυψη: «Ιδού, έστηκα επί την θύραν και κρούω» (Αποκ.3,20). Τι ωραίο! Να! Σταμάτησα στην πόρτα σου, στην πόρτα του σπιτιού σου, σταμάτησα και χτυπάω. Και ευτυχής, μακάριος εκείνος, ο οποίος θα με ανοίξει και θα μπω μέσα και θα συνδειπνήσουμε. Δείτε τι ωραίο! Ποιος μαγείρεψε; Ποιος; Ο Θεός. Και τι θα κάνουμε; Θα συνδειπνήσουμε. Τι ωραίο!

«Εγώ και εσύ θα καθίσουμε μαζί και θα φάμε. Δε θα παραβιάσω την προσωπικότητά σου. Δε θα παραβιάσω την αγάπη σου. Εσύ αυτός που είσαι, είσαι. Αλλά θα έρθω να σου πω τρία μυστικά. Πού βαδίζεις. Πώς βαδίζεις. Εγώ για σένα σταυρώθηκα, ποιος άλλος για σένα σταυρώθηκε; Για άνοιξε τα μάτια σου και κοίτα. Πού περπατάς; Πού κατευθύνεις τα παιδιά σου; Σε τι; Στο να γίνουν ωραίοι άνθρωποι; Και;»

Και ακόμη στην Αποκάλυψη, στο «Άσμα Ασμάτων», έχει κάτι πολύ πιο ωραίο, για να δείξει το ενδιαφέρον μας. Δεν παραβιάζει ο Θεός. Λέει εκεί μέσα στο «Άσμα Ασμάτων»: «Η Νύμφη αγάπησε τον αδελφιδό» .Τον Νυμφίο τον αγάπησε. Νύμφη ψυχή, τον αγάπησε, τρελάθηκε για αυτόν.

Και κάποια στιγμή, δε λέει: «Ο Χριστός έρχεται ως κλέπτης εν νυκτί;» (Α Θεσ.5,2) Μας αιφνιδιάζει, να δει η αγάπη μας είναι πραγματική ή είναι συμφεροντολογική; Και κάποια στιγμή χτυπάει η πόρτα της, της Νύμφης, τη χτυπάει ο Νυμφίος, αυτόν που αγαπάει τρελά, τρελά (Ασμ. Ασμ.5,2).

– Άνοιξε αδελφή μου, λέει, να μπω μέσα.

Και απαντά η αδελφή από μέσα:

– Ουφ! Τώρα ήρθες; Εγώ τώρα ξεντύθηκα. Έπλυνα τα πόδια μου. Έβαλα τα βραδινά μου ρούχα. Έπεσα ξάπλωσα να κοιμηθώ. Τώρα ήρθες κι εσύ;

Έβαλε και είδα, λέει, τον Νυμφίο, να βάζει το χέρι από την κλειδαριά, για να πιάσει το πόμολο. Οι πόρτες μας έχουν μόνο από μέσα πόμολο, δεν έχουν απ’ έξω. Μόνο από μέσα. Αν θέλω το ανοίγω, αν δε θέλω δεν το ανοίγω. Αλλά δεν παραβίασε, το τράβηξε ο Νυμφίος το χέρι και έφυγε.

– Και τότε, λέει, λαχτάρισα και είπα τι κάνω; Ήρθε αυτός που αγαπάω; Ήρθε αυτός που αγαπάω; Και δε σηκώθηκα; Και έτρεξα, λέει, έπιασα το πόμολο να ανοίξω την πόρτα. Και το πόμολο γέμισε με αρώματα και μύρα.

Τι ομορφιά!

– Και βγήκα έξω, λέει, και έψαξα να τον βρω. Έψαξα να τον βρω έξω, στην πόλη, στον πολιτισμό, στα folklore, στις εκδηλώσεις, στα πυροτεχνήματα, στα όλα αυτά. Έψαξα να δω την χαρά, αυτόν που αγαπάει η ψυχή μου. Και δεν τον βρήκα.

Ναι, γιατί δεν είναι απέξω μας όλα αυτά, είναι μέσα μας. Κτυπάει ο καλός θεός την πόρτα; Μην Του την κλείνουμε. Ανοίγουμε την πόρτα μας σε όλους, σε όλους την ανοίγουμε. Την ανοίγουμε. «Τι κάνει αυτός; Έτσι. Έτσι θα κάνω κι εγώ. Τι κάνει εκείνος; Έτσι». Περνάνε μηνύματα μέσα μας. Ανάποδα και στραβά μηνύματα περνάνε μέσα μας. Και δεν το πήραμε είδηση, στην εποχή μας. Πόσα στραβά μηνύματα περνάνε; Πάρα πολλά στραβά μηνύματα περνάνε.

Και ο Ιησούς Χριστός δεν έχει περιθώριο να μπει. Αφήνει όμως το αποτύπωμά Του, και λέει:

– Κοίταξε, Εγώ εδώ είμαι. Ψάξε να με βρεις. Πού; Στον εαυτό σου. Φτιάξε τον εαυτό σου. Κτίσε τον πύργο που είναι γύρω σου. Ασφάλισε τον εαυτό σου. Μην αφήνεις οτιδήποτε να μπαίνει μέσα σου. Μην αφήνεις.

Λέμε πολλές φορές ότι για να κοινωνήσεις, και το ακούω στο διαδίκτυο: «Πρέπει να νηστέψεις, να μη νηστέψεις. Γιατί να νηστέψουμε; Γιατί τούτο, γιατί το άλλο. Δε λέει η Εκκλησία για Θεία Κοινωνία πριν, για νηστεία πριν την Θεία Κοινωνία». Χίλιες δυο θεωρίες λέμε. Και όμως, όταν βαπτιστήκαμε (Ακολουθία Κατηχουμένων) είπαμε:

– Αποτάσσει τον σατανά;

– Αποτάσσομαι.

– Και τοις έργοις αυτού; Και τη πομπή αυτού;

Πομπή και έργα του διαβόλου ποια είναι; Τα αποτάσσουμε είπαμε, κι όμως δεν τα αποταχθήκαμε.

Παλαιότερα δεν μπορούσες να πας να κοινωνήσεις αν πήγαινες στο θέατρο, επί παραδείγματι. Σάββατο απόγευμα πήγαινες στο θέατρο και το πρωί πας να κοινωνήσεις; Και το θέατρο θα είναι μία ώρα, δύο ώρες και τελείωσε. Εμ, εμείς πάμε κάθε λίγο και λιγάκι στο θέατρο. Κάθε λίγο και λιγάκι στο θέατρο. Ανοίγουμε το κινητό, βλέπουμε. Ξαναβλέπουμε. Ξαναβλέπουμε. Ξαναβλέπουμε. Όλη η μέρα σε ένα θέατρο είμαστε. Και όμως λέμε: «Νήστεψα και θα πάω να κοινωνήσω». Και τι κάνουμε; Γεμίζουμε την ψυχή μας με βρωμιές, γιατί ανοίξαμε το κάστρο, και μπαίνει ο καθένας και κατατρυγά, καταστρέφει τον θησαυρό μας.

Αγαπητοί μου, ας ξυπνήσουμε. Ας έρθουμε «εις εαυτούς», και να δούμε τι κάνουμε. Πώς πορευόμαστε; Εγώ. Εγώ. Και ας κάνουν οι άλλοι ότι θέλουν. Εγώ και ο θησαυρός μου. Και τότε ο Χριστός θα ‘ρθει να κτυπήσει την πόρτα, θα Τον ανοίξω, και μαζί Του θα δειπνήσουμε αιωνίως στην Βασιλεία του Θεού.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Ακολουθεί μια σύντομη περίληψη του κειμένου:

  • Η έννοια της ελευθερίας:  Είναι λάθος η αντίληψη του Διαφωτισμού ότι «η ελευθερία μου σταματά εκεί που αρχίζει η ελευθερία του άλλου». Αυτή η άποψη οδηγεί σε σύγκρουση και οριοθέτηση. Αντίθετα, η αληθινή ελευθερία είναι η αρμονική συνύπαρξη και ο σεβασμός των επιθυμιών και του χώρου του άλλου.
  • Το πνεύμα του Θεού και ο γάμος: Η παρουσία του Αγίου Πνεύματος δεν καταπιέζει αλλά συνυπάρχει με τον άνθρωπο. Ως κορυφαία έκφραση αυτής της ελευθερίας παρουσιάζεται ο γάμος, όπου το ζευγάρι δεν επιβάλλεται ο ένας στον άλλον, αλλά συνυπάρχει με αγάπη και υποχώρηση.
  • Το «κάστρο» της ψυχής: Ο άνθρωπος παρομοιάζεται με ένα κάστρο που περικλείει τρεις θησαυρούς: τη βούληση, τη νόηση και το συναίσθημα. Στη σύγχρονη εποχή, τα τείχη αυτού του κάστρου έχουν γκρεμιστεί από εξωτερικά ερεθίσματα (διαδίκτυο, μηνύματα, πρότυπα), αλλοιώνοντας την εσωτερική ελευθερία.
  • Η στάση του Θεού: Ο Θεός σέβεται απόλυτα την ελευθερία του ανθρώπου· δεν παραβιάζει την προσωπικότητά του αλλά στέκεται διακριτικά στην πόρτα και χτυπά («Ιδού, έστηκα επί την θύραν και κρούω»), περιμένοντας ο άνθρωπος να Του ανοίξει οικειοθελώς.
  • Πνευματική επαγρύπνηση: Το κείμενο καλεί σε πνευματική αφύπνιση, προκειμένου ο καθένας να προστατεύσει τον εσωτερικό του κόσμο από την πνευματική «ακαθαρσία» της εποχής (όπως η υπέρμετρη χρήση της τεχνολογίας και των θεαμάτων) και να διαφυλάξει τον πνευματικό του θησαυρό.
  • Απομαγνητοφώνηση: Θεόδωρος Σύρ. & Χρυσούλα Χαρ.

• Περίληψη, νοηματική προσαρμογή και προσθήκη παραπομπών από τον ομιλούντα.

ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΟ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ ΚΥΡΙΑΚΗΣ "Β΄ ΛΟΥΚΑ" Λουκ. 6,31-36

ΚΕΙΜΕΝΟ

31 καὶ καθὼς θέλετε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς ὁμοίως. 32 καὶ εἰ ἀγαπᾶτε τοὺς ἀγαπῶντας ὑμᾶς, ποία ὑμῖν χάρις ἐστί; καὶ γὰρ οἱ ἁμαρτωλοὶ τοὺς ἀγαπῶντας αὐτοὺς ἀγαπῶσι. 33 καὶ ἐὰν ἀγαθοποιῆτε τοὺς ἀγαθοποιοῦντας ὑμᾶς, ποία ὑμῖν χάρις ἐστί; καὶ γὰρ οἱ ἁμαρτωλοὶ τὸ αὐτὸ ποιοῦσι. 34 καὶ ἐὰν δανείζητε παρ’ ὧν ἐλπίζετε ἀπολαβεῖν, ποία ὑμῖν χάρις ἐστί; καὶ γὰρ ἁμαρτωλοὶ ἁμαρτωλοῖς δανείζουσιν ἵνα ἀπολάβωσι τὰ ἴσα. 35 πλὴν ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν καὶ ἀγαθοποιεῖτε καὶ δανείζετε μηδὲν ἀπελπίζοντες, καὶ ἔσται ὁ μισθὸς ὑμῶν πολύς, καὶ ἔσεσθε υἱοὶ ὑψίστου, ὅτι αὐτὸς χρηστός ἐστιν ἐπὶ τοὺς ἀχαρίστους καὶ πονηρούς. 36 Γίνεσθε οὖν οἰκτίρμονες, καθὼς καὶ ὁ πατὴρ ὑμῶν οἰκτίρμων ἐστί.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

31Kι όπως θέλετε να σας συμπεριφέρονται οι άνθρωποι, έτσι ακριβώς να τους συμπεριφέρεστε κι εσείς. 32ʼλλωστε, αν αγαπάτε μόνο εκείνους που σας αγαπούνε, τότε ποια είναι η χάρη που σας έχει δοθεί; Γιατί και οι αμαρτωλοί αγαπούν εκείνους που τους αγαπάνε. 33Kαι αν κάνετε καλό μόνο σ’εκείνους που σας κάνουν καλό, ποια είναι η χάρη που σας έχει δοθεί; Γιατί το ίδιο κάνουν και οι αμαρτωλοί. 34Kι αν δανείζετε σ’εκείνους από τους οποίους ελπίζετε να ξαναπάρετε, ποια είναι η χάρη που σας έχει δοθεί; Γιατί και οι αμαρτωλοί δανείζουν σε αμαρτωλούς για να τύχουν την ίδια μεταχείριση. 35Aντίθετα, ν’αγαπάτε τους εχθρούς σας και να κάνετε το καλό και να δανείζετε χωρίς να ελπίζετε οτιδήποτε, και θα είναι ο μισθός σας μεγάλος και θα γίνετε γιοι του Yψίστου, γιατί αυτός φέρεται με έλεος στους αχάριστους και στους κακόβουλους. 36Nα είστε λοιπόν σπλαχνικοί, όπως είναι σπλαχνικός ο Πατέρας σας».