Ησαΐας, κεφάλαιο 14
- 1
ΚΑΙ ἐλεήσει Κύριος τὸν ᾿Ιακὼβ καὶ ἐκλέξεται ἔτι τὸν ᾿Ισραήλ, καὶ ἀναπαύσονται ἐπὶ τῆς γῆς αὐτῶν, καὶ ὁ γειώρας προστεθήσεται πρὸς αὐτοὺς καὶ προστεθήσεται πρὸς τὸν οἶκον ᾿Ιακώβ,
Καὶ θὰ ἐλεήσῃ ὁ Κύριος τοὺς ἀπογόνους τοῦ Ἰακὼβ καὶ θὰ ἐκδηλώσῃ καὶ πάλιν τὴν ἐκλογήν του εἰς τὸν Ἰσραήλ· καὶ θὰ ἀναπαυθοῦν οὗτοι εἰς τὴν χώραν των ἐπιστρέφοντες ἐκ τῆς ἐξορίας, καὶ ὁ προσήλυτος ἐκ Βαβυλῶνος θὰ προστεθῇ εἰς τὸν οἶκον Ἰακώβ, ἀκολουθῶν αὐτοὺς ἐπιστρέφοντας εἰς τὴν Ἰουδαίαν.
- 2
καὶ λήψονται αὐτοὺς ἔθνη καὶ εἰσάξουσιν εἰς τὸν τόπον αὐτῶν, καὶ κατακληρονομήσουσι καὶ πληθυνθήσονται ἐπὶ τῆς γῆς τοῦ Θεοῦ εἰς δούλους καὶ δούλας· καὶ ἔσονται αἰχμάλωτοι οἱ αἰχμαλωτεύσαντες αὐτούς, καὶ κυριευθήσονται οἱ κυριεύσαντες αὐτῶν.
Καὶ θὰ παραλάβουν αὐτοὺς τὰ ἔθνη καὶ θὰ εἰσαγάγουν αὐτοὺς εἰς τὸν τόπον των καὶ εἰς τὴν πατρίδα των καὶ θὰ ἀποκτήσουν μόνιμον κληρονομίαν εἰς αὐτὴν καὶ θὰ πληθυνθοῦν ἐπὶ τῆς χώρας ταύτης τοῦ Θεοῦ ἀποκτῶντες δούλους καὶ δούλας.Καὶ ἐκεῖνοι ποὺ τοὺς ἠχμαλώτισαν, θὰ γίνουν αἰχμάλωτοί των, καὶ ἐκεῖνοι ποὺ ἔγιναν κύριοί των, θὰ κυριευθοῦν ὑπ’ αὐτῶν καὶ θὰ γίνουν ὑποχείριοί των.
- 3
Καὶ ἔσται ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ἀναπαύσει σε Κύριος ἀπὸ τῆς ὀδύνης καὶ τοῦ θυμοῦ σου καὶ τῆς δουλείας σου τῆς σκληρᾶς, ἧς ἐδούλευσας αὐτοῖς.
Καὶ θὰ συμβῇ κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ὥστε νὰ σὲ ἀναπαύσῃ καὶ νὰ σὲ ἀπαλλάξῃ ὁ Κύριος ἀπὸ τὴν ὀδύνην καὶ ἀπὸ τὴν ἐσωτερικήν σου καταπίεσιν καὶ ἀγανάκτησιν καὶ ἀπὸ τὴν σκληρὰν δουλείαν, τὴν ὁποίαν ἐδούλευσας εἰς αὐτούς, ποὺ σὲ ἠχμαλώτισαν.
- 4
καὶ λήψη τὸν θρῆνον τοῦτον ἐπὶ τὸν βασιλέα Βαβυλῶνος καὶ ἐρεῖς ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνη· πῶς ἀναπέπαυται ὁ ἀπαιτῶν καὶ ἀναπέπαυται ὁ ἐπισπουδαστής;
Καὶ θὰ ἀναλάβῃς τὸ θρηνῶδες αὐτὸ ᾆσμα διὰ τὸν βασιλέα τῆς Βαβυλῶνος καὶ θὰ εἴπῃς κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην: Πῶς ἔχει παύσει αὐτὸς ποὺ ἀπαιτεῖ φόρους καὶ πῶς ἔχει ἐκλείψει αὐτός, ποὺ με καταναγκαστικὰ μέτρα ἐπέσπευδε τὴν εἴσπραξιν τούτων;
- 5
συνέτριψε Κύριος τὸν ζυγὸν τῶν ἁμαρτωλῶν, τὸν ζυγὸν τῶν ἀρχόντων·
Συνέτριψεν ὁ Κύριος τὸν ζυγὸν τῶν ἁμαρτωλῶν, τὸν ζυγὸν τῶν ἀρχόντων τῆς Βαβυλῶνος·
- 6
πατάξας ἔθνος θυμῷ, πληγῇ ἀνιάτῳ, παίων ἔθνος πληγὴν θυμοῦ, ἣ οὐκ ἐφείσατο, ἀνεπαύσατο πεποιθώς.
ἀφοῦ ἐπάταξε τὸ ἔθνος τῶν Βαβυλωνίων μετὰ θυμοῦ διὰ πληγῆς ἀθεραπεύτου, φέρων ἀλλεπάλληλα κτυπήματα κατὰ τοῦ ἔθνους μὲ θυμόν, κτυπήματα ἀλύπητα, ἔπαυσέ με τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἦλθε τὸ ἐξοντωτικὸν ἀποτέλεσμα μὲ τὰ κτυπήματα ταῦτα.
- 7
πᾶσα ἡ γῆ βοᾷ μετ᾿ εὐφροσύνης,
Ὅλη ἡ γῆ φωνάζει δυνατὰ μὲ εὐφροσύνην,
- 8
καὶ τὰ ξύλα τοῦ λιβάνου εὐφράνθησαν ἐπὶ σοὶ καὶ ἡ κέδρος τοῦ Λιβάνου· ἀφ᾿ οὗ σὺ κεκοίμησαι, οὐκ ἀνέβη ὁ κόπτων ἡμᾶς.
καὶ τὰ δένδρα τοῦ Λιβάνου εὐφράνθησαν διὰ τὸν ὄλεθρόν σου καὶ αἱ κέδροι τοῦ Λιβάνου ἥσυχοι πλέον ἀνέκραξαν· ἀφ’ ὅτου σὺ ἀπέθανες, οὐδεὶς ἀνέβη ὑλοτόμος διὰ να μᾶς κόψῃ.
- 9
ὁ ᾅδης κάτωθεν ἐπικράνθη συναντήσας σοι, συνηγέρθησάν σοι πάντες οἱ γίγαντες οἱ ἄρξαντες τῆς γῆς, οἱ ἐγείραντες ἐκ τῶν θρόνων αὐτῶν πάντας βασιλεῖς ἐθνῶν.
Ὁ Ἅδης ὑποκάτω ἐπικράνθη καὶ ἠγανάκτησεν, ὅταν σὲ συνήντησεν, ἐσηκώθησαν διὰ σὲ μαζὶ ὅλοι οἰ γίγαντες, οἱ ὁποῖοι, ὅταν ἔζων, ὑπῆρξαν ἄρχοντες τῆς γῆς, οἱ ὁποῖοι ἐσήκωσαν καὶ ἐπέταξαν ἀπὸ τοὺς θρόνους των ὅλους τοὺς βασιλεῖς τῶν ἐθνῶν.
- 10
πάντες ἀποκριθήσονται καὶ ἐροῦσί σοι· καὶ σὺ ἑάλως, ὥσπερ καὶ ἡμεῖς, ἐν ἡμῖν δὲ κατελογίσθης.
Ὅλοι θὰ ἀποκριθοῦν καὶ θὰ σοῦ εἴπουν: Καὶ σὺ ἐκυριεύθης ἀπὸ τὸν θάνατον, καθὼς καὶ ἡμεῖς, συγκατηριθμήθης δὲ μεταξὺ ἡμῶν.
- 11
κατέβη εἰς ᾅδου ἡ δόξα σου, ἡ πολλὴ εὐφροσύνη σου· ὑποκάτω σου στρώσουσι σῆψιν, καὶ τὸ κατακάλυμμά σου σκώληξ.
Κατέβη εἰς τὸν Ἅδην ἡ δόξα σου καὶ ἡ πολλή σου εὐφροσύνη.Θὰ στρώσουν ὑποκάτω σου σαπήλαν, καὶ τὸ σκέπασμα, μὲ τὸ ὁποῖον θὰ καλυφθῇς τελείως, θὰ εἶναι σκωλήκια.
- 12
πῶς ἐξέπεσεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ὁ ἑωσφόρος ὁ πρωΐ ἀνατέλλων; συνετρίβη εἰς τὴν γῆν ὁ ἀποστέλλων πρὸς πάντα τὰ ἔθνη.
Πῶς ἔπεσε κάτω ἀπὸ τὸν οὐρανόν, ὅπου ἐφαίνετο ὑψωμένος, ὁ βασιλεὺς τῆς Βαβυλῶνος, ὁ ὅμοιος πρὸς τὸν αὐγερινόν, πρὸς τὸν ἀστέρα ποὺ ἀνατέλλει τὸ πρωΐ; Συνετρίβη ἐπὶ τῆς γῆς αὐτός, ὁ ὁποῖος ἀπέστελλε τὰ στρατεύματά του εἰς ὅλα τὰ ἔθνη.
- 13
σὺ δὲ εἶπας ἐν τῇ διανοίᾳ σου· εἰς τὸν οὐρανὸν ἀναβήσομαι, ἐπάνω τῶν ἀστέρων τοῦ οὐρανοῦ θήσω τὸν θρόνον μου, καθιῶ ἐν ὄρει ὑψηλῷ, ἐπὶ τὰ ὄρη τὰ ὑψηλὰ τὰ πρὸς Βορρᾶν,
Σὺ δὲ εἶπες μέσα σου καὶ μὲ τὴν διάνοιάν σου: Θὰ ἀναβῶ εἰς τὸν οὐρανόν, θὰ θέσω τὸν θρόνον μου ἐπάνω ἀπὸ τοὺς ἀστέρας τοῦ οὐρανοῦ, θὰ καθήσω εἰς ὄρος ὑψηλόν, εἰς τὰ ὅρη τὰ ὑψηλά, ποὺ κεῖνται βορείως τῆς Βαβυλῶνος.
- 14
ἀναβήσομαι ἐπάνω τῶν νεφῶν, ἔσομαι ὅμοιος τῷ ῾Υψίστῳ.
Θὰ ἀναβῶ, ἐφαντάσθης, ἐπάνω ἀπὸ τὰ σύννεφα, θὰ γίνω ὅμοιος πρὸς τὸν Ὕψιστον.
- 15
νῦν δὲ εἰς ᾅδην καταβήσῃ καὶ εἰς τὰ θεμέλια τῆς γῆς.
Τώρα ὅμως θὰ καταβῇς εἰς τὸν Ἅδην καὶ εἰς τὰ θεμέλια τῆς γῆς, ὅπου νοεῖται εὑρισκόμενος ὁ Ἅδης.
- 16
οἱ ἰδόντες σε θαυμάσονται ἐπὶ σοὶ καὶ ἐροῦσιν· οὗτος ὁ ἄνθρωπος ὁ παροξύνων τὴν γῆν, ὁ σείων βασιλεῖς;
Αὐτοί, οἱ ὁποῖοι σὲ εἶδαν νεκρόν, θὰ καταληφθοῦν ἐξ αἰτίας σου ἀπὸ ἔκπληξιν καὶ θὰ εἴπουν: Αὐτὸς εἶναι ὁ ἄνθρωπος, ποὺ ἐνέσπειρε τὸν τρόμον εἰς τοὺς ἐν τῇ γῇ καὶ ὁ ὁποῖος ἔσειε καὶ ἀνέτρεπε βασιλεῖς;
- 17
ὁ θεὶς τὴν οἰκουμένην ὅλην ἔρημον καὶ τὰς πόλεις αὐτοῦ καθεῖλε, τοὺς ἐν ἐπαγωγῇ οὐκ ἔλυσε.
Αὐτὸς εἶναι, ποὺ μετέβαλεν ὅλην τὴν οἰκουμένην εἰς ἔρημον καὶ τὰς πόλεις τοῦ κατοικουμένου κόσμου κατέστρεψε καὶ τοὺς ἐν αἰχμαλωσίᾳ δὲν ἔλυσεν!
- 18
πάντες οἱ βασιλεῖς τῶν ἐθνῶν ἐκοιμήθησαν ἐν τιμῇ, ἄνθρωπος ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ·
Ὅλοι οἱ βασιλεῖς τῶν ἐθνῶν ἀπέθαναν καὶ ἐτάφησαν μὲ τιμὴν ἕκαστος ἄνθρωπος εἰς τὸ σπίτι του ἀποθνῄσκει καὶ ἀξιοῦται ταφῆς.
- 19
σὺ δὲ ριφήσῃ ἐν τοῖς ὄρεσιν ὡς νεκρὸς ἐβδελυγμένος μετὰ πολλῶν τεθνηκότων ἐκκεκεντημένων μαχαίραις, καταβαινόντων εἰς ᾅδου. ὃν τρόπον ἱμάτιον ἐν αἵματι πεφυρμένον οὐκ ἔσται καθαρόν,
Σὺ ὅμως θὰ ριφθῇς εἰς τὰ ὄρη, παραμένων ἄταφος σὰν νεκρὸς σιχαμένος καὶ ἀκάθαρτος μαζὶ μὲ πολλοὺς πεθαμένους, ποὺ θὰ ἔχουν διαπερασθῆ μὲ μαχαίρας καὶ θὰ καταβαίνουν εἰς τὸν Ἅδην· σὰν ροῦχον ποὺ ἔχει βαφῆ εἰς τὸ ἀνθρώπινον αἷμα καὶ δὲν εἶναι καθαρόν.
- 20
οὕτως οὐδὲ σὺ ἔσῃ καθαρός, διότι τὴν γῆν μου ἀπώλεσας καὶ τὸν λαόν μου ἀπέκτεινας· οὐ μὴ μείνῃς εἰς τὸν αἰῶνα χρόνον, σπέρμα πονηρόν.
Τοιουτοτρόπως οὔτε σὺ θὰ εἶσαι καθαρὸς καὶ ἀνένοχος, διότι τὴν γῆν τῆς ἐπαγγελίας μου κατέστρεψες καὶ τὸν εὐλογημένον λαόν μου, τὸν Ἰσραήλ, ἐφόνευσες.Δὲν θὰ μείνῃς σὺ καὶ ἡ γενεά σου καὶ ἡ βασιλεία σου αἰωνίως καὶ παντοτινά, ὦ ἀπόγονε πονηρὲ γονέων πονηρῶν.
- 21
ἑτοίμασον τὰ τέκνα σου σφαγῆναι ταῖς ἁμαρτίαις τοῦ πατρὸς αὐτῶν, ἵνα μὴ ἀναστῶσι καὶ κληρονομήσωσι τὴν γῆν καὶ ἐμπλήσωσιν τὴν γῆν πολέμων.
Ἐτοίμασε τὰ παιδιά σου νὰ σφαγοῦν διὰ τὰς ἁμαρτίας τοῦ πατρός των, διὰ νὰ μὴ μεγαλώσουν καὶ ἀνδρωθοῦν μὲ τὰς πονηρὰς ροπάς, ποὺ τοὺς μετέδωκες, καὶ κατακτήσουν τὴν γῆν καὶ γεμίσουν τὴν γῆν μὲ πολέμους.
- 22
Καὶ ἐπαναστήσομαι αὐτοῖς, λέγει Κύριος σαβαώθ, καὶ ἀπολῶ αὐτῶν ὄνομα καὶ κατάλειμμα καὶ σπέρμα - τάδε λέγει Κύριος -
Καὶ θὰ σηκωθῶ ἐπάνω διὰ νὰ ἐπιτεθῶ κατ' αὐτῶν, λέγει ὁ Κύριος τῶν Δυνάμεων, καὶ θὰ ἐξαφανίσω τὸ ὄνομά των καὶ καθένα ποὺ θὰ καταλειφθῇ ὡς καταγόμενος ἀπὸ αὐτοὺς καὶ κάθε ἀπόγονον.Αὐτὰ λέγει ὁ Κύριος.
- 23
καὶ θήσω τὴν Βαβυλωνίαν ἔρημον, ὥστε κατοικεῖν ἐχίνους, καὶ ἔσται εἰς οὐδέν· καὶ θήσω αὐτὴν πηλοῦ βάραθρον εἰς ἀπώλειαν.
Καὶ θὰ μεταβάλω τὴν Βαβυλῶνα εἰς ἔρημον, ὥστε νὰ κατοικοῦν εἰς αὐτὴν ἀκανθόχοιροι, καὶ θὰ ἐκμηδενισθῇ· καὶ θὰ καταστήσω αὐτὴν βάραθρον λάσπης καὶ βορβόρου πρὸς ἀφανισμόν.
- 24
τάδε λέγει Κύριος σαβαώθ· ὃν τρόπον εἴρηκα, οὕτως ἔσται, καὶ ὃν τρόπον βεβούλευμαι, οὕτως μενεῖ,
Αὐτὰ λέγει ὁ Κύριος τῶν Δυνάμεων: Ὅπως ἔχω εἴπει, ἔτσι θὰ γίνῃ, καὶ ὅπως ἔχω ἀποφασίσει, ἔτσι καὶ θὰ μείνῃ ἀμετάκλητος ἡ ἀπόφασίς μου
- 25
τοῦ ἀπολέσαι τοὺς ᾿Ασσυρίους ἀπὸ τῆς γῆς τῆς ἐμῆς καὶ ἀπὸ τῶν ὀρέων μου, καὶ ἔσονται εἰς καταπάτημα, καὶ ἀφαιρεθήσεται ἀπ᾿ αὐτῶν ὁ ζυγὸς αὐτῶν, καὶ τὸ κῦδος αὐτῶν ἀπὸ τῶν ὤμων ἀφαιρεθήσεται.
νὰ ἐξοντώσω τοὺς Ἀσσυρίους ἀπὸ τὴν χώραν τὴν κατ' ἐξοχὴν ἰδικήν μου, τὴν Παλαιστίνην δηλαδή, καὶ ἀπὸ τὰ βουνὰ τὰ ἰδικά μου· καὶ θὰ εἶναι οὗτος εἰς καταπάτημα αὐτῶν ποὺ θὰ τοὺς νικήσουν· καὶ θὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὸν λαόν μου ὁ ζυγὸς τῆς δουλείας των, καὶ θὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τοὺς ὤμους των τὸ ὄνειδος των, ποὺ ὡς ἀλλο βαρὺ φορτίον τοὺς πιέζει.
- 26
αὕτη ἡ βουλή, ἣν βεβούλευται Κύριος ἐπὶ τὴν ὅλην οἰκουμένην, καὶ αὕτη ἡ χεὶρ ἡ ὑψηλὴ ἐπὶ πάντα τὰ ἔθνη.
Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν ἔχει ἀποφασίσει ὁ Κύριος δι' ὅλην τὴν οἰκουμένην, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ χείρ, ποὺ εἶναι ὑψωμένη πολὺ ὑψηλὰ ἐπάνω ἀπὸ ὅλα τὰ ἔθνη.
- 27
ἃ γὰρ ὁ Θεὸς ὁ ἅγιος βεβούλευται, τίς διασκεδάσει; καὶ τὴν χεῖρα αὐτοῦ τὴν ὑψηλὴν τίς ἀποστρέψει;
Ἀσφαλῶς θὰ πραγματοποιηθῇ ἡ ἀπόφασις αὐτή.Διότι ἐκεῖνα, ποὺ ὁ ἅγιος Θεὸς ἔχει ἀποφασίσει, ποῖος θὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν νὰ τὰ ματαιώσῃ; Καὶ τὴν χεῖρα Του, ποὺ εἶναι πολὺ ὑψηλὰ σηκωμένη, ποῖος θὰ τὴν στρέψῃ ἀλλοῦ;
- 28
Τοῦ ἔτους, οὗ ἀπέθανεν ὁ βασιλεὺς ῎Αχαζ, ἐγενήθη τὸ ρῆμα τοῦτο.
Κατὰ τὸ ἔτος, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀπέθανεν ὁ βασιλεὺς Ἄχαζ, ἔγινεν ὁ προφητικὸς αὐτὸς λόγος.
- 29
μὴ εὐφρανθείητε οἱ ἀλλόφυλοι πάντες, συνετρίβη γὰρ ὁ ζυγὸς τοῦ παίοντος ὑμᾶς· ἐκ γὰρ σπέρματος ὄφεως ἐξελεύσεται ἔκγονα ἀσπίδων, καὶ τὰ ἔκγονα αὐτῶν ἐξελεύσονται ὄφεις πετόμενοι
Μὴ εὐφραίνεσθε, ὅλοι οἱ Φιλισταίοι, διότι συνετρίβη ὁ ζυγὸς τῆς δουλείας τοῦ Ἄχαζ, ὁ ὁποῖος σᾶς ἐκτύπα καὶ σᾶς κατενίκα· διότι ἀπὸ τοὺς ἀπογόνους τοῦ μονάρχου αὐτοῦ, ποὺ ἦτο διὰ σᾶς ὄφις φαρμακερός, θὰ βγοῦν τέκνα ὅμοια πρὸς τὰ δηλητηριώδη σαϊτόφιδα, καὶ οἱ ἀπόγονοί των θὰ γεννηθοῦν χειρότεροι, ὅμοιοι πρὸς φίδια ποὺ πετοῦν.
- 30
καὶ βοσκηθήσονται πτωχοὶ δι᾿ αὐτοῦ, πτωχοὶ δὲ ἄνθρωποι ἐπὶ εἰρήνης ἀναπαύσονται· ἀνελεῖ δὲ λιμῷ τὸ σπέρμα σου καὶ τὸ κατάλειμμά σου ἀνελεῖ.
Καὶ θὰ διατραφοῦν οἱ πτωχοὶ καὶ ταπεινοὶ δι’ αὐτοῦ, ὡς ἀγαθοῦ καὶ προνοητικοῦ τούτων Ποιμένος, αὐτοὶ δὲ οἱ πτωχοὶ καὶ ταπεινοί, μὴ παρασυρόμενοι εἰς πολεμικὰς ἐπιχειρήσεις, θὰ ἀπολαύσουν τὰ ἀγαθὰ τῆς εἰρήνης· σοῦ δέ, ὦ Φιλισταῖε, τοὺς ἀπογόνους θὰ ἐξοντώσῃ ὁ Κύριος διὰ πείνης, καὶ κάθε τι, ποὺ θὰ περισωθῇ ἀπὸ σέ, θὰ τὸ θανατώσῃ.
- 31
ὀλολύξατε, πύλαι πόλεων, κεκραγέτωσαν πόλεις τεταραγμέναι, οἱ ἀλλόφυλοι πάντες, ὅτι ἀπὸ Βορρᾶ καπνὸς ἔρχεται, καὶ οὐκ ἔστι τοῦ εἶναι.
Θρηνήσατε γοερῶς, ὦ πύλαι τῶν πόλεων, ἂς κράξουν μετὰ κλαυθμῶν αἱ τεταραγμέναι ἐκ τῆς προτέρας εἰσβολῆς πόλεις· ὅλοι οἱ Φιλισταῖοι ἂς κλαύσουν, διότι ἔρχεται ἀπὸ τὸν Βορρᾶν καπνὸς καὶ καταστροφή, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ πλέον κανεὶς καὶ νὰ σωθῇ.
- 32
καὶ τί ἀποκριθήσονται βασιλεῖς ἐθνῶν; ὅτι Κύριος ἐθεμελίωσε Σιών, καὶ δι᾿ αὐτοῦ σωθήσονται οἱ ταπεινοὶ τοῦ λαοῦ.
Καὶ τί θὰ ἀποκριθοῦν εἰς τοὺς ζητοῦντας συμμαχίαν βασιλεῖς τῶν ἐθνῶν; Ὅτι ὁ Κύριος ἐθεμελίωσε τὴν Ἱερουσαλήμ, καὶ δι’ αὐτοῦ, οὐχὶ δὲ διὰ συμμαχιῶν, θὰ σωθοῦν οἱ ταπεινοὶ ἐκ τοῦ λαοῦ, οἱ ἀπ’ αὐτοῦ τὴν σωτηρίαν των ἐξαρτῶντες.
