Γ΄ Μακκαβαίων, κεφάλαιο 5
- 1
ΤΟΤΕ προσκαλεσάμενος ῞Ερμωνα τὸν πρὸς τῇ τῶν ἐλεφάντων ἐπιμελείᾳ, βαρείᾳ μεμεστωμένος ὀργῇ καὶ χόλῳ κατὰ πᾶν ἀμετάθετος
Κατόπιν ὁ βασιλιᾶς Πτολεμαῖος προσεκάλεσε τὸν Ἕρμωνα, ὁ ὁποῖος ἦταν ὑπεύθυνος διὰ τὴν φροντίδα καὶ τὴν ἐπιμέλειαν τῶν ἐλεφάντων ὁ Φιλοπάτωρ πλημμυρισμένος ἀπὸ ἐμπαθῆ μανίαν καὶ ὁρμὴν καὶ ἀπὸ πικρίαν καὶ λύσσαν κατὰ τῶν Ἰουδαίων, ὁλωσδιόλου δὲ ἀμετάπειστος εἰς τὴν ἀπόφασίν του,
- 2
ἐκέλευσεν ὑπὸ τὴν ἐπερχομένην ἡμέραν δαψιλέσι δράκεσι λιβανωτοῦ καὶ οἴνῳ πλείονι ἀκράτῳ ἅπαντας τοὺς ἐλέφαντας ποτίσαι, ὄντας τὸν ἀριθμὸν πεντακοσίους, καὶ ἀγριωθέντας τῇ τοῦ πόματος ἀφθόνῳ χορηγίᾳ εἰσαγαγεῖν πρὸς συνάντησιν τοῦ μόρου τῶν ᾿Ιουδαίων.
διέταξε τὸν Ἕρμωνα νὰ δώσῃ τὴν ἑπομένην ἡμέραν εἰς ὅλους τοὺς ἐλέφαντες, οἱ ὁποῖοι ἦσαν συνολικῶς πεντακόσιοι (500), ἄφθονες καὶ μεγάλες χουψτιὲς (χειρόβολα) λιβανωτοῦ καὶ νὰ τοὺς ποτίσῃ μὲ ἄφθονον καθαρό, ἀνόθευτο κρασί.Κατόπιν, καὶ ἀφοῦ οἱ ἐλέφαντες θὰ εἶχαν μεθύσει καὶ ἐξαγριωθῆ ἀπὸ τὴν πλουσιοπάροχον χορήγησιν τοῦ οἰνοπνευματώδους ποτοῦ, νὰ τοὺς ὁδηγήσῃ εἰς τὸν ἱππόδρομον, ὥστε νὰ καταπατήσουν καὶ νὰ θανατώσουν τοὺς Ἰουδαίους.
- 3
ὁ μὲν τάδε προστάσσων ἐτρέπετο πρὸς τὴν εὐωχίαν, συναγαγὼν τοὺς μάλιστα τῶν φίλων καὶ τῆς στρατιᾶς ἀπεχθῶς ἔχοντας πρὸς τοὺς ᾿Ιουδαίους·
Καὶ ὁ μὲν βασιλιᾶς, ἀφοῦ ἔδωκε τὶς διαταγὲς αὐτές, ἐπέστρεψεν εἰς τὸ ξεφάντωμα τοῦ συμποσίου του, ἀφοῦ ἐπροσκάλεσε τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα ἀπὸ τοὺς φίλους του καὶ ἀπὸ τοὺς ἀξιωματούχους τοῦ στρατοῦ του, τὰ ὁποῖα ἦσαν τὰ πλέον ἐχθρικὰ πρὸς τοὺς Ἰουδαίους·
- 4
ὁ δὲ ἐλεφαντάρχης τὸ προσταγὲν ἀραρότως ῞Ερμων συνετέλει.
ὁ δὲ Ἕρμων, ὁ ὑπεύθυνος διὰ τὴν φροντίδα καὶ τὴν ἐπιμέλειαν τῶν ἐλεφάντων, ἐπροχωροῦσε εἰς τὴν ἐφαρμογὴν καὶ ὁλοκλήρωσιν τῆς διαταγῆς τοῦ βασιλιᾶ μὲ πολλὴν προσοχὴν καὶ μὲ τὴν πρέπουσαν ἐπιμέλειαν.
- 5
οἵ τε πρὸς τούτοις λειτουργοὶ κατὰ τὴν ἑσπέραν ἀξιόντες τὰς τῶν ταλαιπώρων ἐδέσμευον χεῖρας τήν τε λοιπὴν ἐμηχανῶντο περὶ αὐτοὺς ἀσφάλειαν, ἔννυχον δόξαντες ὁμοῦ λήψεσθαι τὸ φῦλον πέρας τῆς ὀλεθρίας.
Καὶ οἱ ὑπάλληλοι, ποὺ ἦσαν ὑπεύθυνοι διὰ τοὺς Ἰουδαίους, ἀφοῦ ἐξῆλθαν κατὰ τὴν ἑσπέραν, ἔδεναν τὰ χέρια τῶν δυστυχισμένων Ἰουδαίων, ποὺ ἦσαν φυλακισμένοι εἰς τὸν ἱππόδρομον, ἐπινοοῦσαν δὲ καὶ ἐλάμβαναν ὅλες τὶς ὑπόλοιπες προφυλάξεις διὰ νὰ τοὺς κρατοῦν ἀσφαλισμένους.Εἶχαν δὲ τὴν βεβαιότητα ὅτι τὸ γένος τῶν Ἰουδαίων θὰ ἐδέχετο τὴν τελικὴν καταστροφήν του διὰ μιᾶς κατὰ τὴν διαρκειαν τῆς νυκτός, πρὶν ξημερώσῃ.(Κατ' ἄλλην ἑρμηνείαν: ...διὰ νὰ τοὺς κρατοῦν ἀσφαλισμένους κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς νυκτός, πρὶν ξημερώσῃ.Εἶχαν δέ...θὰ ἐδέχετο τὴν τελικὴν καταστροφήν του διὰ μιᾶς).
- 6
οἱ δὲ πάσης σκέπης ἔρημοι δοκοῦντες εἶναι τοῖς ἔθνεσιν ᾿Ιουδαῖοι διὰ τὴν πάντοθεν περιέχουσαν αὐτοὺς μετὰ δεσμῶν ἀνάγκην,
Οἱ δὲ Ἰουδαῖοι, οἱ ὁποῖοι ἐθεωροῦντο ἀπὸ τοὺς ἐθνικοὺς ὅτι ἦσαν στερημένοι καὶ ἔρημοι ἀπὸ κάθε προστασίαν, διότι τοὺς ἔβλεπαν νὰ εἶναι περιωρισμένοι ἀπὸ τὰ δεσμά, τὰ ὁποῖα τοὺς περιέβαλλαν ἀπὸ ὅλες τὶς πλευρές,
- 7
τὸν παντοκράτορα Κύριον καὶ πάσης δυνάμεως δυναστεύοντα, ἐλεήμονα Θεὸν αὐτῶν καὶ πατέρα, δυσκαταπαύστῳ βοῇ πάντες μετὰ δακρύων ἐπεκαλέσαντο, δεόμενοι
παρακαλοῦσαν τὸν παντοκράτορα Κύριον, τὸν Ἐξουσιαστὴν καὶ Κυβερνήτην πάσης δυνάμεως, τὸν ἐλεήμονα Θεόν των καὶ πατέρα, μὲ φωνήν, ποὺ ἦταν δύσκολον νὰ τὴν καταπαύσῃ κανείς, καὶ μὲ δάκρυα·
- 8
τὴν κατ᾿ αὐτῶν μεταστρέψαι βουλὴν ἀνοσίαν καὶ ρύσασθαι αὐτοὺς μετὰ μεγαλομεροῦς ἐπιφανείας ἐκ τοῦ παρὰ πόδας ἐν ἑτοίμῳ μόρου.
τὸν παρακαλοῦσαν νὰ μεταστρέψῃ τὴν ἐναντίον των ἀσεβῆ καὶ πονηρὰν ἀπόφασιν καὶ νὰ τοὺς γλυτώσῃ μὲ ἔκτακτον καὶ μεγαλοπρεπῆ ἐμφάνισιν ἀπὸ τὸν ἐπικείμενον πραγματικὸν καὶ βέβαιον θάνατόν των.
- 9
τούτων μὲν οὖν ἐκτενῶς ἡ λιτανεία ἀνέβαινεν εἰς οὐρανόν.—
Ἔτσι λοιπὸν ἡ δέησις καὶ ἡ ἱκεσία των ἀνέβαινεν εἰς τὸν οὐρανὸν μὲ δύναμιν, θέρμην καὶ ἐπιμονήν.
- 10
῾Ο δὲ ῞Ερμων τοὺς ἀνηλεεῖς ἐλέφαντας ποτίσας πεπληρωμένους τῆς τοῦ οἴνου πολλῆς χορηγίας καὶ τοῦ λιβάνου μεμεστωμένους, ὄρθροις ἐπὶ τὴν αὐλὴν παρῆν περὶ τούτων προσαγγεῖλαι τῷ βασιλεῖ.
Ὁ δὲ Ἕρμων, ἀφοῦ ἐπότισε τοὺς σκληροὺς ἐλέφαντες, μέχρις ὅτου ἐξεχείλισαν κυριολεκτικὰ ἀπὸ τὴν πολλὴν χορήγησιν τοῦ κρασιοῦ καὶ ἐγέμισαν ἀπὸ τὸ θυμίαμα τοῦ λιβανωτοῦ, παρουσιάσθη εἰς τὴν ἀνακτορικὴν αὐλὴν πολὺ πρωῒ διὰ νὰ ἀναγγείλῃ τὶς προετοιμασίες αὐτὲς εἰς τὸν βασιλιᾶ.
- 11
τὸ δὲ ἀπ᾿ αἰῶνος χρόνου κτίσμα καλὸν ἐν νυκτὶ καὶ ἡμέρᾳ ἐπιβαλλόμενον ὑπὸ τοῦ χαριζομένου πᾶσιν, οἷς ἂν αὐτὸς θελήσῃ, ὕπνου μέρος ἀπέστειλε πρὸς τὸν βασιλέα,
Ἀλλ’ ὁ Θεός, ὁ ὁποῖος χαρίζει τὸν ὕπνον, αὐτὴν τὴν ἀπὸ ἀρχαιοτάτων χρόνων χρήσιμον καὶ ὠφέλιμον ἀγαθοεργίαν του, νύκτα καὶ ἡμέραν εἰς ὅλους ἐκείνους, εἰς τοὺς ὁποίους ὁ ἴδιος θέλει, ἔστειλε καὶ εἰς τὸν βασιλιᾶ μέρος ἐλαφροῦ καὶ ἠρέμου ὕπνου.
- 12
καὶ ἡδίστῳ καὶ βαθεῖ κατεσχέθη τῇ ἐνεργείᾳ τοῦ Δεσπότου, τῆς ἀθέσμου μὲν προθέσεως πολὺ διεσφαλμένος, τοῦ δὲ ἀμεταθέτου λογισμοῦ μεγάλως διεψευσμένος.
Ἔτσι ὁ βασιλιᾶς μὲ τὴν ἐπέμβασιν καὶ τὴν δύναμιν τοῦ Θεοῦ ἐκυριεύθη ἀπὸ πολὺ γλυκύν, εὐχάριστον καὶ βαθὺν ὕπνον, καὶ μὲ τὸν τρόπον αὐτὸν ἠμποδίσθη πάρα πολὺ καὶ δὲν ἐπέτυχε τὸν ἄνομον σκοπόν του.Διεψεύσθη πλήρως εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐπιμόνου προθέσεως καὶ τοῦ ἀμετακλήτου σχεδίου του.
- 13
οἱ δὲ ᾿Ιουδαῖοι τὴν προσημανθεῖσαν ὥραν διαφυγόντες, τὸν ἅγιον ᾔνουν Θεὸν αὐτῶν καὶ πάλιν ἠξίουν τὸν εὐκατάλλακτον δεῖξαι τῆς μεγαλοσθενοῦς αὐτοῦ χειρὸς κράτος ἔθνεσιν ὑπερηφάνοις.
Οἱ δὲ Ἰουδαῖοι, ὅταν διέφυγαν τὸν θάνατον κατὰ τὴν προσδιορισθεῖσαν ὥραν, ὑμνοῦσαν καὶ ἐδοξολογοῦσαν τὸν ἅγιον Θεόν των καὶ παρακαλοῦσαν πάλιν τὸν εὐδιάλλακτον Κύριον νὰ δείξῃ καὶ να φανερώσῃ εἰς τὰ ὑπερήφανα ἔθνη τὴν δύναμιν τῆς παντοδυνάμου χειρός του.
- 14
μεσούσης δὲ ἤδη τῆς δεκάτης ὥρας σχεδόν, ὁ πρὸς ταῖς κλήσεσι τεταγμένος, ἀθρόους τοὺς κλητοὺς ἰδών, ἔνυξε προσελθὼν τὸν βασιλέα.
Ἀλλ’ ὅταν ἔφθασε σχεδὸν τὸ μέσον τῆς δεκάτης ὥρας (3.30' μ.μ.Αἰγυπτιακὴ ὥρα· 4.30' μ.μ.Ρωμαϊκὴ ὥρα), ὁ ἀξιωματοῦχος, ὁ ὑπεύθυνος διὰ τὶς προσκλήσεις, ἀφοῦ εἶδεν ὅτι ὅλοι ἐκεῖνοι, ποὺ προσεκλήθησαν εἰς τὸ συμπόσιον, εἶχαν συγκεντρωθῆ, ἐπλησίασε τὸν βασιλιᾶ, ποὺ ἐκοιμᾶτο ἀκόμη, καὶ τὸν ἔσπρωξε ἐλαφρὰ διὰ νὰ ξυπνήσῃ.
- 15
καὶ μόλις διεγείρας ὑπέδειξε τὸν τῆς συμποσίας καιρὸν ἤδη παρατρέχοντα, τὸν περὶ τούτων λόγον ποιούμενος.
Καὶ ἀφοῦ ἐξύπνησε μὲ δυσκολίαν τὸν βασιλιᾶ, τοῦ ὑπέδειξεν ὅτι ἡ ὥρα τοῦ συμποσίου ἤδη ἐπερνοῦσε.Ἔδωκε δὲ εἰς τὸν βασιλιᾶ τὶς ἀπαραίτητες πληροφορίες διὰ τὴν κατάστασιν καὶ τοῦ ὑπέμνησε τὶς περιστάσεις.
- 16
ὃν ὁ βασιλεὺς λογισάμενος καὶ τραπεὶς εἰς τὸν πότον, ἐκέλευσε τοὺς παραγεγονότας εἰς τὴν συμποσίαν ἄντικρυς ἀνακλιθῆναι αὐτοῦ.
Ὁ δὲ βασιλιᾶς, ἀφοῦ ἐσυλλογίσθη καὶ ἐσκέφθη, ὅσα τοῦ εἶπεν ὁ ἀξιωματοῦχος, καὶ ἀφοῦ ἐπέστρεψεν εἰς τὸ συμπόσιον, διέταξε αὐτούς, ποὺ ἦσαν παρόντες, νὰ λάβουν τὶς θέσεις των καὶ νὰ καθίσουν (ἀνακλιθοῦν) ἀπέναντί του.
- 17
οὗ καὶ γενομένου, παρῄνει εἰς εὐωχίαν δόντας ἑαυτούς, τὸ παρὸν τῆς συμποσίας ἐπιπολὺ γεραιρομένους εἰς εὐφροσύνην καταθέσθαι μέρος.
Ὅταν ἔγινε αὐτό, προέτρεπεν ὅσους παρευρίσκοντο ἐκεῖ, νὰ ἐπιδοθοῦν εἰς τὸ ξεφάντωμα, καὶ τὴν παροῦσαν εὐκαιρίαν συμμετοχῆς των εἰς τὸ συμπόσιον, διὰ τῆς ὁποίας ἐτιμήθησαν πάρα πολύ, νὰ τὴν ἐορτάσουν μὲ εὐφροσύνην καὶ νὰ τὴν ἀπολαύσουν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον.
- 18
ἐπὶ πλεῖον δὲ προβαινούσης τῆς ὁμιλίας, τὸν ῞Ερμωνα μεταπεμψάμενος ὁ βασιλεύς, μετὰ πικρᾶς ἀπειλῆς ἐπυνθάνετο, τίνος ἕνεκεν αἰτίας εἰάθησαν οἱ ᾿Ιουδαῖοι τὴν παροῦσαν ἡμέραν περιβεβιωκότες;
Ὅταν δὲ ἡ διασκέδασις καὶ οἱ συζητήσεις εἰς τὸ συμπόσιον εἶχαν προχωρήσει ἐπὶ ἀρκετὴν ὥραν, ὁ βασιλιᾶς ἔστειλε καὶ ἐκάλεσε τὸν Ἕρμωνα καὶ μὲ σκληρὲς καὶ αὐστηρὲς ἀπειλὲς ἐζητοῦσε νὰ πληροψορηθῇ διὰ ποῖον λόγον οἱ Ἰουδαῖοι ἀφέθησαν νὰ παραμείνουν εἰς τὴν ζωὴν κατὰ τὴν παροῦσαν ἡμέραν.
- 19
τοῦ δὲ ὑποδείξαντος ἐκ νυκτὸς τὸ προσταγὲν ἐπὶ τέλος ἀγηοχέναι καὶ τῶν φίλων αὐτῷ προσμαρτυρησάντων,
Ἀλλ’ ὅταν ὁ Ἕρμων τοῦ ἔδωκε νὰ ἐννοήσῃ ὅτι ἐπραγματοποίησε πλήρως τὶς βασιλικὲς διαταγὲς ἤδη ἀπὸ τὴν νύκτα, οἱ δὲ φίλοι τοῦ βασιλιᾶ ἐπεβεβαίωσαν τοῦτο μὲ τὴν μαρτυρίαν των,
- 20
τὴν ὠμότητα χείρονα Φαλάριδος ἐσχηκὼς ἔφη τῷ τῆς σήμερον ὕπνῳ χάριν ἔχειν αὐτούς· ἀνυπερθέτως δὲ εἰς τὴν ἐπιτέλλουσαν ἡμέραν κατὰ τὸ ὅμοιον ἑτοίμασον τοὺς ἐλέφαντας ἐπὶ τὸν τῶν ἀθεμίτων ᾿Ιουδαίων ἀφανισμόν.
ὁ βασιλιᾶς, κυριευμένος ἀπὸ σκληρότητα καὶ θηριωδίαν χειροτέραν ἀπὸ ἐκείνην τοῦ Φαλάριδος, τυράννου τοῦ Ἀκράγαντος, εἶπεν: Ἂς ἔχουν χάριν οἱ Ἰουδαῖοι διὰ τὴν σωτηρίαν των εἰς τὸν σημερινὸν ὕπνον μου.Ἀλλά, ἐπρόσθεσε ὁ βασιλιᾶς, χωρὶς καμμίαν ἀναβολὴν ἐτοίμασε καὶ πάλιν διὰ τὴν αὐριανὴν ἡμέραν κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον τοὺς ἐλέφαντες διὰ τὴν ἐξολόθρευσιν τῶν παρανόμων καὶ καταραμένων Ἰουδαίων.
- 21
εἰπόντος δὲ τοῦ βασιλέως, ἀσμένως πάντες μετὰ χαρᾶς οἱ παρόντες ὁμοῦ συναινέσαντες, εἰς τὸν ἴδιον οἶκον ἕκαστος ἀνέλυσε.
Ὅταν δὲ ὁ βασιλιᾶς εἶπε τὰ λόγια αὐτά, ὅλοι, ὅσοι ἦσαν παρόντες, ἀφοῦ συνεφώνησαν καὶ συγκατετέθησαν μὲ χαρὰν καὶ εὐχαρίστησιν, ἀνεχώρησαν ὁ καθένας εἰς τὸ σπίτι του.
- 22
καὶ οὐχ οὕτως εἰς ὕπνον κατεχρήσαντο τὸν χρόνον τῆς νυκτός, ὡς εἰς τὸ παντοίους μηχανᾶσθαι τοῖς ταλαιπώροις δοκοῦσιν ἐμπαιγμούς.—
Ἀλλ’ αὐτοὶ κατεξώδευσαν τὸν χρόνον τῆς νύκτας ὄχι τόσον διὰ τὸν ὕπνον, ὅσον διὰ νὰ σχεδιάζουν καὶ νὰ ἐφευρίσκουν διαφόρους τρόπους ὕβρεων καὶ προσβολῶν διὰ τοὺς Ἰουδαίους, τοὺς ὁποίους ἐθεωροῦσαν ταλαιπώρους, ἀθλίους καὶ ἐλεεινούς.
- 23
῎Αρτι δὲ ἀλεκτρυὼν ἐκεκράγει ὄρθριος, καὶ τὰ θηρία καθωπλικὼς ὁ ῞Ερμων ἐν τῷ μεγάλῳ περιστύλῳ διεκίνει.
Εὐθὺς δὲ μόλις ὁ πετεινὸς ἐλάλησε πολὺ πρωΐ, ὁ Ἕρμων, ἀφοῦ ἐξώπλισε (ἐτοίμασε καταλλήλως) τοὺς ἐλέφαντες, ἄρχισε νὰ τοὺς ὁδηγῇ εἰς τὸ μεγάλο περιστύλιον (τὸν χῶρον τὸν τριγυρισμένον ἀπὸ στύλους, κολῶνες).
- 24
τὰ δὲ κατὰ τὴν πόλιν πλήθη συνήθροιστο πρὸς τὴν οἰκτροτάτην θεωρίαν, προσδοκῶντα τὴν πρωΐαν μετὰ σπουδῆς.
Τὰ δὲ πλήθη τῶν ἀνθρώπων, ποὺ εὑρίσκοντο μέσα εἰς τὴν πόλιν, εἶχαν συγκεντρωθῆ διὰ νὰ παρακολουθήσουν τὸ κατ’ ἐξοχὴν ἐλεεινὸν καὶ ἀξιοθρήνητον τοῦτο θέαμα τῆς ἐξοντώσεως τῶν Ἰουδαίων διὰ τῶν ἐλεφάντων καὶ ἐπερίμεναν μὲ ἀνυπομονησίαν τὴν χαραυγήν.
- 25
οἱ δὲ ᾿Ιουδαῖοι κατὰ τὸν ἀμερῆ ψυχουλκούμενοι χρόνον, πολυδάκρυον ἱκετείαν ἐν μέλεσι γοεροῖς τείνοντες τὰς χεῖρας εἰς τὸν οὐρανὸν ἐδέοντο τοῦ μεγίστου Θεοῦ πάλιν αὐτοῖς βοηθῆσαι συντόμως.
Ἀλλ' οἱ Ἰουδαῖοι, ποὺ ἦσαν φυλακισμένοι εἰς τὸν ἱππόδρομον καὶ ἦσαν οὐσιαστικὰ ἐτοιμοθάνατοι καὶ ἐψυχορραγοῦσαν, καθὼς ὁ χρόνος τῆς ζωῆς των ἐξηντλεῖτο, ὑψώνοντες τὰ χέρια εἰς τὸν οὐρανὸν παρακαλοῦσαν τὸν μέγιστον Θεὸν μὲ πολλὰ δάκρυα καὶ μὲ θρηνητικὰ ᾄσματα, καὶ τὸν ἰκέτευαν νὰ τοὺς βοηθήσῃ καὶ πάλιν ἀμέσως (πολὺ γρήγορα).
- 26
οὔπω δὲ ἡλίου βολαὶ κατεσπείροντο, καὶ τοῦ βασιλέως τοὺς φίλους ἐκδεχομένου, ὁ ῞Ερμων παραστὰς ἐκάλει πρὸς τὴν ἔξοδον, ὑποδεικνύων τὸ πρόθυμον τοῦ βασιλέως ἐν ἑτοίμῳ κεῖσθαι.
Προτοῦ δὲ νὰ διασκορπισθοῦν οἱ ἀκτῖνες τοῦ ἡλίου καὶ φωτίσουν τὴν κτίσιν, καὶ ἐνῷ ὁ βασιλιᾶς ὑπεδέχετο τοὺς φίλους του, ὁ Ἕρμων παρουσιάσθη εἰς τὸν βασιλιᾶ καὶ τὸν ἐπροσκαλοῦσε να βγῇ ἔξω, ἐξηγῶν ὅτι ἡ βασιλικὴ ἐπιθυμία ἦταν ἤδη καθ’ ὅλα ἑτοίμη νὰ ἐκτελεσθῆ.
- 27
τοῦ δὲ ἀποδεξαμένου καὶ καταπλαγέντος ἐπὶ τῇ παρανόμῳ ἐξόδῳ, κατὰ πᾶν ἀγνωσίᾳ κεκρατημένος ἐπυνθάνετο, τί τὸ πρᾶγμα, ἀφ᾿ οὗ τοῦτο αὐτῷ μετὰ σπουδῆς τετέλεσται·
Ὅταν ὅμως ὁ βασιλιᾶς ἄκουσε τὴν ἀναφορὰν τοῦ Ἕρμωνος, ἔμεινε κατάπληκτος ἀπὸ τὴν ἐκπληκτικήν, ἀσυνήθη καὶ παράξενον πρόσκλησιν να βγῇ ἀπὸ τὰ ἀνάκτορά του, διότι εἶχεν ὁλοτελῶς κυριευθῇ ἀπὸ λήθην καὶ ἀμνησίαν.Διὰ τοῦτο ἐζητοῦσε νὰ πληροφορηθῇ τί ἦταν τὸ πρᾶγμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁλοκληρωθῇ πρὸς χάριν του μὲ τόσον ζῆλον καὶ ἐπιμέλειαν.
- 28
τοῦτο δὲ ἦν ἡ ἐνέργεια τοῦ πάντα δεσποτεύοντος Θεοῦ, τῶν πρὶν αὐτῷ μεμηχανημένων λήθην κατὰ διάνοιαν ἐντεθεικότος.
Αὐτὴ ἡ ἀμνησία ἦταν ἔργον τοῦ Θεοῦ, ὁ Ὁποῖος ἐξουσιάζει τὰ πάντα· Αὐτὸς εἶχε βάλει εἰς τὴν διάνοιαν τοῦ βασιλιᾶ λησμοσύνην ὅλων ἐκείνων τῶν κακῶν, τὰ ὁποῖα ὁ ἴδιος εἶχε προηγουμένως ἐπινοήσει καὶ μεθοδεύσει κατὰ τῶν Ἰουδαίων.
- 29
ὁ δὲ ῞Ερμων ὑπεδείκνυε καὶ πάντες οἱ φίλοι τὰ θηρία καὶ τὰς δυνάμεις ἡτοιμάσθαι, βασιλεῦ, κατὰ τὴν σὴν ἐκτενῆ πρόθεσιν.
Τότε ὅμως ὁ Ἕρμων καὶ ὅλοι οἱ φίλοι τοῦ βασιλιᾶ ἀνέφεραν εἰς αὐτόν: Οἱ ἐλέφαντες καὶ ὁ στρατὸς ἐτοιμάσθησαν, βασιλιᾶ, σύμφωνα μὲ τὴν ἰδικήν σου ἐπίμονον καὶ ρητὴν ἐντολήν.
- 30
ὁ δὲ ἐπὶ τοῖς ρηθεῖσι πληρωθεὶς βαθεῖ χόλῳ διὰ τὸ περὶ τούτων προνοίᾳ Θεοῦ διασκεδάσθαι πᾶν αὐτοῦ τὸ νόημα, ἐνατενίσας μετὰ ἀπειλῆς εἶπεν·
Ἀλλ' ὁ Φιλοπάτωρ εἰς τὸ ἄκουσμα τῶν λόγων αὐτῶν ἐγέμισε καὶ ἐκυριεύθη ἀπὸ μεγάλον καὶ ἄγριον θυμόν, διότι διὰ τῆς προνοίας τοῦ Θεοῦ εἶχε διασκορπισθῆ καὶ χαθῆ ἀπὸ τὴν διάνοιάν του κάθε σκέψις καὶ σκοπὸς σχετικῶς μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἐξολοθρεύσεως τῶν Ἰουδαίων! Καὶ ἀφοῦ προσήλωσε τὸ γεμᾶτον ἀπειλὴν βλέμμα του εἰς τὸν Ἕρμωνα, τοῦ εἶπεν:
- 31
εἴ σοι γονεῖς παρῆσαν ἢ παίδων γοναί, τήνδε θηρσὶν ἀγρίοις ἐσκεύασα ἂν δαψιλῆ θοῖναν ἀντὶ τῶν ἀνεγκλήτων ἐμοὶ καὶ προγόνοις ἐμοῖς ἀποδεδειγμένων ὁλοσχερῆ βεβαίαν πίστιν ἐξόχως ᾿Ιουδαίων.
Ἐὰν ἦσαν παρόντες οἱ γονεῖς σου ἢ τὰ παιδιά σου, θὰ τοὺς προετοίμαζα καὶ θὰ τοὺς προσέφερα ὡς πλούσιον συμπόσιον εἰς τὰ ἄγρια αὐτὰ θηρία (τοὺς ἐλέφαντες), ἀντὶ τῶν Ἰουδαίων, ἐναντίον τῶν ὁποίων δὲν ἔχω κανένα παραπόνον καὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν δείξει εἰς ἐμὲ καὶ τοὺς προγόνους μου πλήρη καὶ σταθερὰν πίστιν κατὰ τρόπον ἐξόχως ἀσυνήθη καὶ ἐκπληκτικόν.
- 32
καίπερ εἰ μὴ διὰ τὴν τῆς συντροφίας στοργὴν καὶ τῆς χρείας, τὸ ζῆν ἀντὶ τούτων ἐστερήθης.
Πράγματι δέ, σὺ θὰ ἀπέθνῃσκες ἀντὶ τούτων, ἐὰν δὲν μοῦ ἤσουν ἀγαπητός, ἕνεκα τῆς ἀπὸ παιδικῆς ἡλικίας κοινῆς ἀνατροφῆς μας καὶ ἕνεκα τῆς χρησίμου καὶ ἐμπίστου ὑπηρεσίας σου.
- 33
οὕτως ὁ ῞Ερμων ἀπροσδόκητον καὶ ἐπικίνδυνον ὑπήνεγκεν ἀπειλὴν καὶ τῇ ὁράσει καὶ τῷ προσώπῳ συνεστάλη.
Ἔτσι ὁ Ἕρμων ὑπέστη ἀναπάντεχον καὶ ἐπικίνδυνον ἀπειλὴν καὶ τὸ βλέμμα του ἔχασε τὴν φυσικότητα καὶ τὴν καθαρότητά του, τὸ δὲ πρόσωπόν του συνωφρυώθη καὶ ἐσκυθρώπασεν.
- 34
ὁ καθεὶς δὲ τῶν φίλων σκυθρωπῶς ὑπεκρέων, τοὺς συνηθροισμένους ἀπέλυσαν ἕκαστον ἐπὶ τὴν ἰδίαν ἀσχολίαν.
Οἱ δὲ φίλοι τοῦ βασιλιᾶ, ὁ ἕνας μετὰ τὸν ἄλλον, ξεγλιστροῦσαν σκυθρωποὶ καὶ κατηφεῖς καὶ ἀναχωροῦσαν κρυφά, διέλυσαν δὲ καὶ ἀπέλυσαν τὸ πλῆθος, ποὺ εἶχε συναθροισθῇ, καὶ ἔστειλαν τὸν κάθε πολίτην εἰς τὴν συνηθισμένην ἐργασίαν του.
- 35
οἵ τε ᾿Ιουδαῖοι τὰ παρὰ τοῦ βασιλέως ἀκούσαντες, τὸν ἐπιφανῆ Θεὸν καὶ βασιλέα τῶν βασιλέων ᾔνουν καὶ τῆσδε τῆς βοηθείας αὐτοῦ τετευχότες.—
Ὅταν οἱ Ἰουδαῖοι ἐπληροφορήθησαν ὅσα συνέβησαν καὶ ὅσα ἐλέχθησαν ἀπὸ τὸν βασιλιᾶ, ὑμνοῦσαν καὶ ἐδοξολογοῦσαν τὸν ἔνδοξον Θεόν (ἤ: Τὸν Θεόν, ποὺ ἔκαμε φανερὰν τὴν δόξαν του) καὶ Βασιλέα τῶν βασιλέων, διότι εἶχαν ἀξιωθῇ νὰ λάβουν τὴν βοήθειαν.
- 36
Κατὰ δὲ τοὺς αὐτοὺς νόμους ὁ βασιλεὺς συστησάμενος πάλιν τὸ συμπόσιον εἰς εὐφροσύνην τραπῆναι παρεκάλει.
Ὅμως ὁ βασιλιᾶς ὠργάνωσε καὶ πάλιν ἐκ νέου τὸ συμπόσιον κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον καὶ προέτρεπε τοὺς προσκαλεσμένους του νὰ ἐπιδοθοῦν εἰς τὸ ξεφάντωμα.
- 37
τὸν δὲ ῞Ερμωνα προσκαλεσάμενος μετὰ ἀπειλῆς εἶπε· ποσάκις σοι δεῖ περὶ τούτων αὐτῶν προστάττειν, ἀθλιώτατε;
Ἀφοῦ δὲ ἐπροσκάλεσε τὸν Ἕρμωνα, τοῦ εἶπε μὲ ὕφος ἀπειλητικόν: Πόσες φορές, ἀθλιώτατε, πρέπει νὰ σὲ διατάξω διὰ τὰ ἴδια αὐτὰ πράγματα ἀκριβῶς;
- 38
τοὺς ἐλέφαντας ἔτι καὶ νῦν καθόπλισον εἰς τὴν αὔριον ἐπὶ τὸν τῶν ᾿Ιουδαίων ἀφανισμόν.
Ἐτοίμασε λοιπὸν καὶ ἑξαγρίωσε πάλιν τοὺς ἐλέφαντες αὔριον διὰ τὴν ἐξολόθρευσιν τῶν Ἰουδαίων.
- 39
οἱ δὲ συνανακείμενοι συγγενεῖς τὴν ἄστατον διάνοιαν αὐτοῦ θαυμάζοντες, προεφέροντο τάδε·
Ὅμως οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματοῦχοι τοῦ βασιλιᾶ, οἱ συγγενεῖς του (κατ’ ἄλλην ἑρμηνείαν: ...τοῦ βασιλιᾶ καὶ ἀνώτεροι αὐλικοί του), οἱ ὁποῖοι ἐκάθοντο μαζί του εἰς τὸ συμπόσιον, ἀποροῦντες διὰ τὴν ἀστάθειαν τῶν σκοπῶν καὶ ἀποφάσεων του, διεμαρτυρήθησαν μὲ παρρησίαν διὰ τὶς κατηγορίες ὡς ἐξῇς:
- 40
βασιλεῦ, μέχρι τίνος ὡς ἀλόγους ἡμᾶς διαπειράζεις, προστάσσων ἤδη τρίτον αὐτοὺς ἀφανίσαι καὶ πάλιν ἐπὶ τῶν πραγμάτων ἐκ μεταβολῆς ἀναλύων τὰ σοὶ δεδογμένα;
Ἐπὶ πόσον καιρόν, βασιλιᾶ, θὰ μᾶς δοκιμάζῃς καὶ θὰ μᾶς πειράζῃς πλαγίως καὶ μὲ τρόπον, ὡσὰν νὰ εἴμεθα βλᾶκες καὶ ἠλίθιοι, μὲ τὸ νὰ δίδῃς διαταγὴν διὰ τρίτην ἥδη φορὰν νὰ ἐξολοθρευθοῦν οἱ Ἰουδαῖοι, νὰ ἀνακαλῇς δὲ πάλιν τὴν ἀπόφασιν καὶ νὰ ἀκυρώνῃς τὴν διαταγήν σου, μόλις ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς ἐκτελέσεώς της;
- 41
ὧν χάριν ἡ πόλις διὰ τὴν προσδοκίαν ὀχλεῖ καὶ πληθύουσα συστροφαῖς, ἤδη καὶ κινδυνεύει πολλάκις διαρπασθῆναι.
Ἀποτέλεσμα τούτου εἶναι ὅτι ἡ πόλις, ἕνεκα τῆς ἀναμονῆς τῆς ἐξολοθρεύσεως τῶν Ἰουδαίων, εὑρίσκεται εἰς ἀναταραχὴν καὶ θύελλαν· πλημμυρίζει ἀπὸ μάζες λαοῦ καὶ ἕνεκα τούτου κινδυνεύει μονίμως νὰ λεηλατηθῇ καὶ νὰ καταστραφῇ.
- 42
ὅθεν ὁ κατὰ πάντα Φάλαρις βασιλεὺς ἐμπληθυνθεὶς ἀλογιστίας καὶ τὰς γινομένας πρὸς ἐπισκοπὴν τῶν ᾿Ιουδαίων ἐν αὐτῷ μεταβολὰς τῆς ψυχῆς παρ᾿ οὐδὲν ἡγούμενος, ἀτελέστατον ἐβεβαίωσεν ὅρκον, ὁρισάμενος τούτους μὲν ἀνυπερθέτως πέμψειν εἰς ᾅδην ἐν γόνασι καὶ ποσὶ θηρίων ᾐκισμένους,
Εἰς τὸ ἄκουσμα τῶν λόγων αὐτῶν ὁ βασιλιᾶς, ὁ ὁποῖος ἔμοιαζε εἰς ὅλα πρὸς τὸν τύραννον τοῦ Ἀκράγαντος Φάλαριν, γεμᾶτος ἀπὸ ἀνοησίαν, χωρὶς νὰ σκέπτεται καὶ χωρὶς νὰ λογαριάζῃ καθόλου τὶς μεταβολὲς τῆς σκέψεως καὶ τῆς ψυχῆς του, ποὺ συνέβησαν εἰς τὸ βάθος τοῦ ἐσωτερικοῦ του κόσμου ἀπὸ ἐπέμβασιν τοῦ Θεοῦ διὰ τὴν προστασίαν τῶν Ἰουδαίων, ὡρκίσθη φοβερόν, ἀλλ' ἀκατόρθωτον ὅρκον.Εἶπεν ὅτι θὰ ἀποστείλῃ τούτους (τοὺς Ἰουδαίους) χωρὶς καμμίαν καθυστέρησιν εἰς τὸν ἅδην, ἀκρωτηριασμένους καὶ παραμορφωμένους ἀπὸ τὰ γόνατα καὶ τὰ πόδια τῶν ἐλεφάντων.
- 43
ἐπιστρατεύσαντα δὲ ἐπὶ τὴν ᾿Ιουδαίαν ἰσόπεδον πυρὶ καὶ δόρατι θήσεσθαι διὰ τάχους καὶ τὸν ἄβατον αὐτῶν ἡμῖν ναὸν πυρὶ πρηνέα ἐν τάχει τῶν συντελούντων ἐκεῖ θυσίας ἔρημον εἰς τὸν ἅπαντα χρόνον καταστήσειν.
Ὡρκίσθη ἀκόμη ὅτι θὰ ἐκστρατεύσῃ ἐναντίον τῆς Ἰουδαίας καὶ θὰ τὴν ἰσοπεδώσῃ ταχύτατα μὲ τὴν φωτιὰ καὶ τὸ δόρυ (τὰ πολεμικὰ ὅπλα)· καὶ τὸν Ναόν, εἰς τὸν ὁποῖον τοῦ ἀπηγόρευσαν νὰ εἰσέλθῃ, διότι τὸν κατέστησαν δι’ αὐτὸν ἄβατον, θὰ τὸν ἰσοπεδώσῃ γρήγορα μὲ φωτιὰ καὶ θὰ τὸν ἐρημώσῃ διὰ παντὸς ἀπὸ κάθε θυσίαν, ποὺ προσεφέρετο ἐκεῖ (ἤ: Ἀπὸ ἐκείνους, ποὺ προσφέρουν ἐκεῖ θυσίαν).
- 44
τότε περιχαρεῖς ἀναλύσαντες οἱ φίλοι καὶ συγγενεῖς μετὰ πίστεως διέτασσον τὰς δυνάμεις ἐπὶ τοὺς εὐκαιροτάτους τόπους τῆς πόλεως πρὸς τήρησιν.
Τότε οἱ φίλοι καὶ οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματοῦχοι τοῦ βασιλιᾶ, ἀφοῦ ἀνεχώρησαν ἀπὸ ἐκεῖ καταχαρούμενοι, διέτασσαν τὶς στρατιωτικὲς δυνάμεις νὰ καταλάβουν καὶ νὰ ἀναλάβουν τὴν φρούρησιν τῶν πλέον ἐπικαίρων τόπων.
- 45
ὁ δὲ ἐλεφαντάρχης τὰ θηρία σχεδὸν εἰπεῖν εἰς κατάστημα μανιῶδες ἀγηοχώς, εὐωδεστάτοις πόμασιν οἴνου λελιβανωμένου φοβεραῖς κατεσκευασμένα σκευαῖς,
Ὁ δὲ Ἕρμων, ὁ ἐπιμελητὴς καὶ ἀρχηγὸς τῶν ἐλεφάντων, ἀφοῦ ἐπότισε τοὺς ἐλέφαντες μὲ εὐωδέστατον κρασί ἀναμεμειγμένον μὲ θυμίαμα λιβανωτοῦ, ἔφερε τὰ ζῶα αὐτά, θὰ ἔλεγε κανείς, εἰς κατάστασιν μανίας.Ἐπὶ πλέον ὁ Ἕρμων, ἀφοῦ ἐξώπλισε τὰ ζῶα αὐτὰ μὲ τρομερὰς κατασκευῆς ὅπλα,
- 46
περὶ τὴν ἕω, τῆς πόλεως ἤδη πλήθεσιν ἀναριθμήτοις κατὰ τοῦ ἱπποδρόμου καταμεμεστωμένης, εἰσελθὼν εἰς τὴν αὐλὴν ἐπὶ τὸ προκείμενον ὤτρυνε τὸν βασιλέα.
εἰσῆλθε περὶ τὴν αὐγήν - ὅταν ἡ πόλις εἶχεν ἤδη καταπλημμυρίσει ἀπὸ ἀναρίθμητα πλήθη, τὰ ὁποῖα ἔτρεχαν καὶ συνωστίζοντο ἐμπρὸς εἰς τὸν ἱππόδρομον - εἰς τὴν βασιλικὴν αὐλὴν καὶ παρεκίνησε τὸν βασιλιᾶ εἰς τὸ προκείμενον ἔργον.
- 47
ὁ δὲ ὀργῇ βαρείᾳ γεμίσας δυσσεβῆ φρένα παντὶ τῷ βάρει σὺν τοῖς θηρίοις ἐξώρμησε, βουλόμενος ἀτρώτῳ καρδίᾳ καὶ κόραις ὀφθαλμῶν θεάσασθαι τὴν ἐπίπονον καὶ ταλαίπωρον τῶν προσεσημαμμένων καταστροφήν.
Τότε ὁ βασιλιᾶς, τοῦ ὁποίου ὁ ἀσεβὴς νοῦς καὶ ἡ καρδιὰ εἶχαν γεμίσει ἀπὸ πολύν, μεγάλον καὶ ἄγριον θυμόν, ὥρμησε πρὸς τὰ ἔξω μὲ μεγάλην καὶ βιαίαν ὀργὴν μαζὶ μὲ τοὺς ἑξαγριωμένους καὶ φοβεροὺς ἐλέφαντες.Ἐπιθυμοῦσε μὲ ἀνεπηρέαστον καὶ ἀσυμπαθῆ καρδιὰ καὶ μὲ ὀλάνοιχτα τὰ ἰδικά του μάτια νὰ ἰδῇ καὶ νὰ ἀπολαύσῃ τὴν γεμάτην πόνον, σκληρὰν καὶ ἀξιοθρήνητον καταστροφὴν τῶν Ἰουδαίων, τοὺς ὁποίους ἀνεφέραμεν προηγουμένως (ἢ κατ’ ἄλλην ἑρμηνείαν: Οἱ ὁποῖοι εἶχαν καταδικασθῆ προηγουμένως ἀπὸ τὸν ἴδιον).
- 48
ὡς δὲ τῶν ἐλεφάντων ἐξιόντων περὶ πύλην καὶ τῆς συνεπομένης ἐνόπλου δυνάμεως τῆς τε τοῦ πλήθους πορείας κονιορτὸν ἰδόντες, καὶ βαρυηχῆ θόρυβον ἀκούσαντες οἱ ᾿Ιουδαῖοι,
Ὅταν οἰ Ἰουδαῖοι εἶδαν τὸ σύννεφον τῆς σκόνης, ποὺ ἐσηκώνετο ἀπὸ τοὺς ἐλέφαντες, οἱ ὁποῖοι ἐπροχωροῦσαν πρὸς τὴν πύλην, καὶ ἀπὸ τὴν ἔνοπλον στρατιωτικὴν δύναμιν, ποὺ ἀκολουθοῦσε τοὺς ἐλέφαντας, καθὼς ἐπίσης καὶ ἀπὸ τὴν πορείαν τοῦ πλήθους, ποὺ ἔτρεχε, καὶ ὅταν ἄκουσαν τὸ δυνατὸ καὶ βαρὺ βουητὸ τοῦ θορύβου (ὅταν εἶδαν καὶ ἄκουσαν ὅλα αὐτά),
- 49
ὑστάτην βίου ροπὴν αὐτοῖς ἐκείνην δόξαντες εἶναι τὸ τέλος τῆς ἀθλιωτάτης προσδοκίας, εἰς οἶκτον καὶ γόους τραπέντες κατεφίλουν ἀλλήλους περιπλεκόμενοι τοῖς συγγενέσιν ἐπὶ τοὺς τραχήλους ἐπιπίπτοντες, γονεῖς παισὶ καὶ μητέρες νεάνισιν, ἕτεραι δὲ νεογνὰ πρὸς μαστοὺς ἔχουσαι βρέφη τελευταῖον ἕλκοντα γάλα.
συνεπέραναν ὅτι αὐτὴ ἦταν ἡ τελευταία στιγμὴ τῆς ζωῆς των καὶ τὸ τέλος τῆς ἀθλιωτάτης ἀναμονῆς των.Ἕνεκα τούτου κατέφυγαν εἰς θρήνους καὶ ὀδυρμούς, ξεφωνητὰ καὶ μυρολόγια καὶ ἐκαταφιλοῦσαν ὁ ἕνας τὸν ἄλλον, ἀγκαλιάζοντας τοὺς συγγενεῖς καὶ πέφτοντας ὁ ἕνας εἰς τὸν τράχηλον τοῦ ἄλλου (κατ’ ἄλλην γραφήν: Εἰς τὴν ἀγκάλην τοῦ ἅλλου) - οἱ γονεῖς μὲ τὰ παιδιά, οἱ μητέρες μὲ τὶς νεαρὲς θυγατέρες· ἄλλες δὲ μητέρες ἐκρατοῦσαν βρέφη, τὰ ὁποῖα ἐθήλαζαν καὶ ἐρροφοῦσαν ἀπὸ τοὺς μητρικοὺς μαστοὺς τὸ τελευταῖον γάλα τῆς ζωῆς των.
- 50
οὐ μὴν δὲ ἀλλὰ καὶ τὰς ἔμπροσθεν αὐτῶν γεγενημένας ἀντιλήψεις ἐξ οὐρανοῦ συνιδόντες, πρηνεῖς ὁμοθυμαδὸν ρίψαντες ἑαυτοὺς καὶ τὰ νήπια χωρίσαντες τῶν μαστῶν,
Παρ’ ὅλα αὐτά, ὅταν οἱ Ἰουδαῖοι ἔφεραν εἰς τὴν μνήμην των καὶ ἀνελογίσθησαν τὴν βοήθειαν καὶ σωτηρίαν, ποὺ τοὺς ἐστάλη προηγουμένως ἀπὸ τὸν οὐρανόν, ἔπεσαν ὅλοι μαζὶ μπρούμυτα εἰς τὴν γῆν διὰ νὰ προσευχηθοῦν.Ἀφοῦ δὲ οἱ μητέρες ἀπέσπασαν καὶ ἀπεμάκρυναν τὰ νήπια ἀπὸ τοὺς μαστούς των,
- 51
ἀνεβόησαν φωνῇ μεγάλῃ σφόδρα, τὸν τῆς ἁπάσης δυνάμεως δυνάστην ἱκετεύοντες, οἰκτεῖραι μετ᾿ ἐπιφανείας αὐτοὺς ἤδη πρὸς πύλαις ᾅδου καθεστῶτας.
ἐφώναξαν δυνατὰ καὶ μὲ πάρα πολὺ ἰσχυρὰν φωνήν, παρακαλοῦντες τὸν Θεόν, τὸν Ἐξουσιαστὴν καὶ Κυβερνήτην πάσης δυνάμεως, νὰ εὐσπλαγχνισιθῇ καὶ νὰ δείξῃ τὴν συμπάθειάν του μὲ ἔκτακτον καὶ μεγαλοπρεπῆ ἐμφάνισιν πρὸς αὐτούς, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκοντο ἤδη ἐμπρὸς εἰς τὶς πύλες τοῦ ἅδου καὶ τοῦ θανάτου.
